Ngay cả khi đại dịch COVID-19 đã và đang gây ra nhiều cuộc khủng hoảng cho nền kinh tế và hệ thống y tế thế giới, Trung Đông vẫn luôn là một tâm điểm của chính trị quốc tế với những diễn biến phức tạp và ngày càng căng thẳng. Bên cạnh những “điểm nóng” tại Syria hay Afghanistan, “cuộc xung đột phức tạp nhất thế giới” giữa Israel và Palestine đã bùng phát dữ dội từ đầu tháng 5 vừa qua, trở thành giao tranh quân sự tồi tệ nhất trong 7 năm trở lại đây. Liệu có những điều kiện đặc biệt nào khiến cho xung đột tại khu vực này lại diễn biến xấu đi nhanh chóng vào lúc này? Trong bài viết dưới đây, Galileo Society sẽ cùng các bạn nhìn lại nguồn gốc sâu xa của mâu thuẫn dai dẳng kéo dài hàng thập kỷ này, cũng như nguyên nhân vì sao xung đột lại leo thang nhanh chóng trong thời gian vừa qua.
Sau khi Chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc, vùng đất Palestine được đặt dưới sự quản lý của Anh, với đa số cư dân lúc này là người Arab và thiểu số là người Do Thái. Sau khi số lượng người Do Thái di dân tới đây tăng đáng kể do ảnh hưởng của nạn Diệt chủng Do thái (Holocaust) và Chủ nghĩa phục quốc Do thái (Zionism), xung đột giữa hai dân tộc bùng phát. Liên Hợp Quốc năm 1947 đã ra Nghị quyết, phân chia vùng đất Palestine thành một nhà nước của người Arab và một nhà nước của người Do Thái, thành phố thánh Jerusalem được đặt dưới sự quản lý quốc tế. Người Do Thái nhanh chóng tuyên bố thành lập nhà nước Israel vào năm 1948, song người Arab lại phản đối Nghị quyết và đòi hỏi chủ quyền đối với toàn bộ Palestine. [1]
Từ đó tới nay, hai bên liên tục lâm vào những cuộc giao tranh nhằm khẳng định chủ quyển đối với vùng đất Palestine. Trong đó trọng tâm chủ yếu đặt vào dải Gaza, khu vực Bờ Tây và đặc biệt là Jerusalem. Hiện nay, chính quyền Palestine do đảng Fatah lãnh đạo quản lý khu vực Bờ Tây, còn dải Gaza do phong trào Hồi giáo Hamas kiểm soát. Toàn bộ thành phố Jerusalem đang nằm trong sự kiểm soát của Israel. Trong đó, ở phía Đông đa phần là người Palestine, phía Tây đa số là người Do Thái. Israel tuyên bố “một Jerusalem hoàn chỉnh và thống nhất” là thủ đô của họ, dù luật pháp quốc tế không công nhận điều này. Trong khi đó người dân Palestine coi khu vực Đông Jerusalem là thủ đô của nhà nước Palestine tương lai.
VÌ SAO CĂNG THẲNG LEO THANG TỪ THÁNG 5/2021?
• Nguyên nhân trực tiếp
Nguồn cơn bắt đầu từ cuộc đụng độ giữa cảnh sát Israel và người dân Palestine tại khu vực đền Al Aqsa nằm trong Thành cổ Jerusalem - điểm nóng nhất của cuộc xung đột. Đối với người Hồi giáo, Al-Aqsa là địa điểm linh thiêng thứ ba trên thế giới, sau Mecca và Medina ở Saudi Arabia. Còn đối với người Do Thái, khu đền thờ này cũng được coi là thánh địa và gọi là Núi Đền. [2] Từ ngày 13/4, ngày đầu tiên của tháng lễ Ramadan, đây đã trở thành trung tâm của nhiều bất bình khi cảnh sát Israel tiến vào Al-Aqsa để cắt dây loa do lo ngại tiếng cầu nguyện sẽ át mất tiếng phát biểu của Tổng thống Israel tại Bức tường Than Khóc trong trong lễ tưởng niệm nạn nhân Holocaust. [3] Trong những ngày sau đó, cảnh sát Israel đã dùng đạn cao su, súng hơi cay hướng về phía người Palestine đang biểu tình phản đối hành động của Israel. Xung đột lên tới đỉnh điểm vào ngày cuối cùng của tháng lễ Ramadan (7/5), trong khi người trong Nhà thờ vẫn còn đang cầu nguyện, bạo lực đã nổ ra khi cảnh sát Israel sử dụng đạn cao su và lựu đạn gây choáng trong khi những thanh niên Palestine ném đá, giày và ghế vào lực lượng an ninh. [4] Hai ngày sau đó, cảnh sát Israel lại thêm một lần xông vào Al-Aqsa, đụng độ giữa hai bên tiếp tục xảy ra. Và tới ngày 10/5, lực lượng quản lý dải Gaza Hamas đã phóng hàng trăm quả rocket vào lãnh thổ Israel sau nhiều ngày bạo lực diễn ra trên khắp Jerusalem. Israel đã đáp trả bằng các cuộc không kích và sau đó là các cuộc pháo kích nhằm vào các mục tiêu ở Gaza.[5]
Tuy nhiên, Các cuộc đụng độ tại Nhà thờ Hồi giáo Al-Aqsa chỉ là giọt nước tràn ly trong xung đột Israel - Palestine tháng 5 vừa qua. Đằng sau đó còn là những bất mãn lâu năm cùng những động lực chính trị sâu xa.
• Nguyên nhân sâu xa gây ra tranh chấp
Thứ nhất, gốc rễ của cuộc cuộc giao tranh xuất phát từ tranh chấp chủ quyền đối với khu vực Đông Jerusalem, khu vực nhạy cảm nhất đối với ba tôn giáo Abraham lớn nhất là Do Thái giáo, Cơ đốc giáo và Hồi giáo. Thành cổ Jerusalem và các khu thánh địa, nhiều địa điểm tôn giáo quan trọng như Nhà thờ Mộ Thánh (Holy Sepulchre), Đền thờ Al Aqsa, Bức tường Than khóc đều nằm ở đây. [6] Cụ thể, căng thẳng leo thang từ đầu tháng 5, khi 7 gia đình Palestine đang phải đối mặt với việc bị trục xuất khỏi vùng đất Sheikh Jarrah nằm tại Đông Jerusalem, sau nhiều năm đấu tranh tại tòa án. Những người này đã sống tại đây từ năm 1956 theo một sự dàn xếp do Liên Hợp Quốc làm trung gian. Tháng 10 năm ngoái, một tòa án Israel đã đưa ra phán quyết có lợi cho Israel khi nói rằng, các gia đình định cư Palestine đang sống trên mảnh đất từng thuộc về người Do Thái. Người Palestine đã kháng cáo lên Tòa án Tối cao Israel tuy nhiên phiên tòa phúc thẩm này đã bị trì hoãn vào đầu tháng 5/20201. Sự tức giận của người dân Palestine về vấn đề trục xuất là yếu tố chính dẫn đến căng thẳng trong tháng lễ Ramadan.[7]
Thứ hai, tranh chấp trong chính trị nội bộ cũng có vai trò không nhỏ trong việc giải thích nguyên nhân xung đột.
Israel đang rơi vào tình trạng hỗn loạn chính trị khi Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đang nỗ lực chống lại các cáo buộc tham nhũng, “cứu vớt” hình ảnh của mình sau bốn cuộc bầu cử bế tắc gần đây. Trong khi đó các đảng đối lập lại đấu tranh để thành lập một chính phủ thay thế.[8] Để thành lập một liên minh, ông buộc phải bắt tay với phe cực hữu - đảng Quyền lực Do Thái cực đoan. Từ đó có ý kiến đánh giá rằng, sự lấn át của cánh cực hữu - những người luôn từ chối thỏa hiệp với Palestine - trong nội bộ chính trị Israel là một phần nguyên nhân khiến xung đột leo thang rất nhanh.[9]
Tại Palestine, Tổng thống Mahmoud Abbas đã tuyên bố hoãn vô thời hạn cuộc tổng tuyển cử đầu tiên của Palestine trong 15 năm qua. Khi đó, một cuộc đối đầu quân sự với Israel sẽ cho phép phong trào Hồi giáo Hamas - lực lượng kiểm soát dải Gaza - tận dụng sự suy yếu của chính quyền đương nhiệm cùng sự bất mãn của người Palestine.[10] Bằng việc khẳng định vai trò là những người bảo vệ Jerusalem và chỉ họ mới có thể dẫn dắt nhân dân Palestine đi tới độc lập, Hamas kỳ vọng có thể gia tăng ảnh hưởng, từ đó giành chiến thắng trong các cuộc bầu cử quan trọng sắp tới.
Có thể khẳng định, cuộc xung đột Israel-Palestine đang tiếp diễn đã bắt đầu từ giữa thế kỷ 20 mà nguồn gốc sâu xa là mâu thuẫn sắc tộc, được coi là “cuộc xung đột phức tạp nhất thế giới”. Bất chấp tiến trình hòa bình và các nỗ lực hòa giải chung, thỏa thuận hòa bình cuối cùng đã không thể đạt được.[11] Qua bài viết này, Galileo Society hy vọng đã đem đến cho các bạn một cái nhìn toàn diện, cũng như câu chuyện ẩn đằng sau cuộc đụng độ quân sự dữ dội nhất Trung Đông ở thời điểm hiện tại.
Trong thời gian sắp tới, Galileo sẽ liên tục cập nhật các bài viết xoay quanh những vấn đề thời sự nóng bỏng. Vì vậy đừng quên ghé thăm fanpage Galileo Society để không bỏ lỡ những thông tin bổ ích nhé.
Tài liệu tham khảo:
[1], [6], [9] CTV Lê Ngọc, “Xung đột Israel - Palestine - Cuộc xung đột phức tạp nhất thế giới”, Báo điện tử VOV, 21/5/2021, truy cập ngày 4/6/2021
https://vov.vn/.../xung-dot-israel-palestine-cuoc-xung...
[2] Bình Hà, “Cuộc xung đột giữa Israel-Palestine: Những mâu thuẫn khó hóa giải”, 24/5/2021, truy cập ngày 4/6/2021
https://www.vietnamplus.vn/cuoc-xung-dot-giua.../715018.vnp
[3] Patrick Kingsley, “After Years of Quiet, Israeli-Palestinian Conflict Exploded. Why Now?”, 21/5/2021, truy cập ngày 4/6/2021
https://www.nytimes.com/.../israel-palestinian-gaza-war.html
[4] “Hundreds hurt as Palestinians protest evictions in Jerusalem”, Al Jazeera, 7/5/2021, truy cập ngày 6/6/2021.
https://www.aljazeera.com/.../al-aqsa-worshippers-protest...
[5], [11] Global Conflict Tracker, Council on Foreign Relations, truy cập ngày 4/6/2021
https://microsites-live-backend.cfr.org/.../israeli...
[7] Suheir Sheikh and Zainah El-Haroun, “How East Jerusalem flashpoint Sheikh Jarrah got its own hashtag”, Reuters, truy cập ngày 6/6/2021.
https://www.reuters.com/.../israel-palestinians-sheikh...
[8] Quang Linh, “Giọt nước tràn ly và nguyên nhân đằng sau xung đột căng thẳng giữa Israel và Palestine”, 14/5/2021, truy cập ngày 4/6/2021
https://baoquocte.vn/giot-nuoc-tran-ly-va-nguyen-nhan...
[10] Somdeep Sen, “Hamas wasn’t behind the Jerusalem protests. So why is it fighting?”, 18/5/2021, truy cập ngày 4/6/2021
https://www.washingtonpost.com/.../hamas-wasnt-behind.../
