Trong các bài viết trước thuộc chuyên mục đặc biệt của Galileo Society về xung đột Israel - Palestine năm 2021, độc giả đã được gợi mở một bức tranh tổng quát về những căng thẳng leo thang trên dải Gaza, bao gồm những bên liên quan trực tiếp cùng sự ảnh hưởng của lịch sử và tôn giáo đối với ý thức hệ mỗi phe. Trong chuyên mục hôm nay, Galileo xin phép được cùng bạn đọc khám phá một chủ đề vốn nhận được nhiều sự quan tâm của truyền thông và công chúng - Vòm Sắt - hệ thống phòng thủ phòng không di động độc đáo của Israel.
Hệ thống Vòm sắt (tên Tiếng Anh: Iron Dome) được phát triển vào năm 2006, sau khi nhiều người Israel bị sát hại bởi Hezbollah trong Chiến tranh Lebanon lần thứ hai.[1] Đến năm 2009, hệ thống này đã được thử nghiệm thành công. Ngay sau đó một năm, Tổng thống Mỹ Barack Obama đã phê duyệt khoản chi 205 triệu USD để phát triển Vòm sắt và không ngừng đầu tư vào công nghệ này kể từ đó đến nay. Tính đến năm 2018, tổng số tiền đầu tư của Mỹ vào hệ thống phòng không của đồng minh đã lên đến 1,52 tỷ USD. Tập đoàn công nghệ Raytheon của Mỹ cũng đã tham gia vào quá trình nghiên cứu và phát triển hệ thống này cùng hai công ty lớn của Israel là Rafael Advanced Defense Systems và Israel Aerospace Industries.[2]
Có thể nói, bệ phóng Vòm sắt sở hữu một hệ thống dò tìm bằng radar khá tinh vi. Hệ thống này có thể xác định và theo dõi xem vật thể bay tới có phải là nguy cơ đối với những khu vực đông dân cư hoặc cơ sở hạ tầng hay không. Nếu vật thể bay tới được xác định là một mối đe dọa, hệ thống radar sẽ gửi lệnh phóng tên lửa đánh chặn và làm phát nổ rocket của địch ở trên không trung. Các bệ phóng gồm có một hệ thống điều khiển và 3 bệ phóng tên lửa, mỗi bệ lại có xấp xỉ 20 đầu đạn. Loại tên lửa được sử dụng ở đây là tên lửa Tamir, tầm bắn thuộc mức thấp đến trung bình, rơi vào khoảng 4 - 70km, với mức giá có thể lên đến 100.000 USD/quả. Như vậy, mỗi khẩu đội Vòm sắt sẽ có giá khoảng 50 triệu USD. Hiện tại, Israel đang sở hữu 5 khẩu đội và có tham vọng bổ sung 8 khẩu đội nữa trong tương lai.[3]
Mặc dù tiêu tốn một khoản đầu tư lớn nhưng Vòm sắt vẫn được chú trọng phát triển nhờ lợi thế ưu việt của mình trên chiến trường. Từ khi được sử dụng chính thức tại chiến dịch “Trụ cột phòng thủ” (Operation Pillar of Defense) năm 2012 đến khi chống lại lượt tấn công của Hamas vào ngày 7/4/2019, xác suất đánh chặn thành công của hệ thống đã lên đến 86%.[4][5] Trong cuộc xung đột vào tháng 5/2021, hệ thống này cũng đã đóng vai trò là lớp khiên bảo vệ các khu vực dân cư của Israel trước những đợt tấn công của Hamas với xác suất thành công lên tới 90%.[6] Bằng chứng là tính đến ngày 21/5, Israel chỉ có 13 người thiệt mạng (trong đó có 12 dân thường) và vài trăm người bị thương. Trong khi đó, Palestine hứng chịu tổn thất về người nặng nề hơn với 243 người thiệt mạng và hơn 1900 người bị thương.[7] Chưa hết, Vòm sắt còn có thể chống lại các phương tiện bay không người lái với độ cao 10000m tính từ mặt đất. Với những thành tựu này, hệ thống phòng thủ hàng không di động của Israel đã nhận được sự quan tâm sâu sắc đến từ nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. Sau Mỹ, một số quốc gia châu Âu cũng đang cân nhắc mua hệ thống phòng thủ này.[8]
Tuy là một sản phẩm công nghệ ưu việt nhưng Vòm sắt vẫn còn một số hạn chế. Thứ nhất, công nghệ này tương đối tốn kém so với những vũ khí tự chế của Hamas, dẫn đến việc bị áp đảo số lượng. Hơn nữa, xác suất ngăn chặn thành công của Vòm sắt cũng không đạt tới ngưỡng tuyệt đối. Với tỉ lệ 85% đánh chặn thành công, nếu Hamas phóng khoảng 2000 quả tên lửa tự chế xuống các khu vực đông dân cư của Israel, 75 quả sẽ xuyên qua được hệ thống phòng thủ, chưa kể đến trường hợp Vòm sắt tấn công vào tên lửa của quân mình.[9] Ngoài ra, hạn chế về tầm ngắm của tên lửa Tamir, những loại tên lửa đạn đạo tầm ngắn với tầm bắn từ 3-4 km hoặc những tên lửa tầm xa vượt ngưỡng 70km cũng khiến cho hệ thống phòng thủ này trở nên bất ổn hơn. Dù còn nhiều lỗ hổng về công nghệ nhưng các nhà khoa học vẫn đánh giá Vòm sắt là một trong những hệ thống phòng thủ xuất sắc nhất trên thế giới và hệ thống này vẫn đang được nghiên cứu phát triển tích cực, hứa hẹn nhiều cải tiến trong tương lai.[10]
Tình hình thời sự trên dải Gaza vẫn có những biến động khó lường, kể cả sau lệnh ngừng bắn ngày 24/5 vừa qua. Bên cạnh những yếu tố về văn hóa - lịch sử, vũ khí và khoa học công nghệ, vẫn còn nhiều câu chuyện chưa được lý giải xoay quanh những xung đột xảy ra trên mảnh đất này. Galileo hy vọng bạn đọc sẽ tiếp tục dõi theo những bài viết sắp tới trong chuyên mục đặc biệt này nhé!
Tài liệu tham khảo
[1], [8]: “Iron Dome Air Defence Missile System”, Army Technology. Truy cập ngày 22/6/2021
https://www.army-technology.com/projects/iron-dome/.
[2], [4]: US Partners - Intercept, Missile Defense, “Iron Dome (Israel)”, Missile Defense Advocacy Alliance, 12/2018. Truy cập ngày 22/6/2021
https://missiledefenseadvocacy.org/defe.../iron-dome-israel/
[3], [9]: Lê Ngọc, “Hệ thống phòng thủ Vòm Sắt của Israel có phải "không thể xuyên thủng"?”, Soha.vn, 15/5/2021. Truy cập 22/6/2021
https://soha.vn/he-thong-phong-thu-vom-sat-cua-israel-co...
[5]: Anh Tú, “Iron Dome: Đỉnh cao trí tuệ Israel, kỷ lục đánh chặn thế giới chưa từng chứng kiến!”, Soha.vn, 8/5/2019. Truy cập ngày 22/6/2021
https://soha.vn/iron-dome-dinh-cao-tri-tue-israel-ky-luc...
[6], [10]: Quân Sự, “Hệ thống phòng thủ Vòm Sắt của Israel lợi hại ra sao trong xung đột dải Gaza?”, VTC News, 12/5/2021. Truy cập ngày 22/6/2021
https://vtc.vn/he-thong-phong-thu-vom-sat-cua-israel-loi...
[7]: Việt An, “Israel-Palestine: Hàng chục nghìn người tị nạn trở về nhà, Saudi Arabia hoan nghênh lệnh ngừng bắn”, Báo Thế giới và Việt Nam, 22/5/2021. Truy cập 22/6/2021
https://baoquocte.vn/israel-palestine-hang-chuc-nghin...
