Chuyên mục “Ngoại giao - Chuyện chưa kể” đã chính thức quay trở lại và hứa hẹn sẽ tiếp tục mang đến những câu chuyện ngoại giao đặc sắc của Việt Nam và các nước trên thế giới. Đánh dấu sự trở lại của chuyên mục này, hãy cùng Galileo Society tìm hiểu về mẩu chuyện ngoại giao thú vị xoay quanh trống đồng Ngọc Lũ - bảo vật của quốc gia ngay dưới đây nhé!
1 Trống đồng trong ngoại giao văn hoá Việt Nam
Trong công tác ngoại giao văn hoá, các di vật văn hóa đóng vai trò vô cùng quan trọng, là sự cụ thể hóa tình hữu nghị giữa bên trao và bên nhận, là “bản ghi nhớ” cho triển vọng phát triển quan hệ giữa hai bên thêm bền chặt trong tương lai. Đối với công tác ngoại giao văn hóa của Việt Nam, những chiếc trống đồng đóng một vai trò vô cùng nổi bật. Bản thân hiện vật này là minh chứng sinh động cho nền văn minh thời kỳ Đông Sơn vô cùng đặc sắc của người Việt. Trống đồng Việt Nam không chỉ được tôn vinh là bảo vật quốc gia, mà tầm quan trọng của nó trong đời sống văn hóa người Việt xưa còn được cộng đồng quốc tế biết đến thông qua các công trình nghiên cứu của Viện Viễn Đông Bác cổ (EFEO) hay công trình “Alte Metal Stromeln aus Suedost Asien” (tạm dịch: Trống kim loại cổ ở Đông Nam Á) của tiến sĩ Frank Heger.[1]
Trống đồng hàm chứa sự giao lưu văn hóa giữa các tộc người, các vùng đất trong thời kỳ mà nó được tạo ra.[2] Vai trò cầu nối giữa các nền văn hoá ấy được tiếp tục phát huy bởi ngành ngoại giao Việt Nam trong thời kỳ hội nhập. Tiêu biểu là dự án “Trống đồng - Âm vang đất Tổ” với 18 chiếc trống đồng được các nghệ nhân đúc gửi tặng cho Bộ Ngoại giao để trưng bày tại Đại sứ quán Việt Nam ở các nước.[3] Bên cạnh đó, trống đồng cũng được sử dụng trong các triển lãm nhằm thực hiện vai trò giao lưu văn hóa, nổi bật là Triển lãm Nghệ thuật Đông Sơn tại Bảo tàng Barbier Mueller, Geneva, Thuỵ Sĩ - nằm trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Thụy Sĩ (11/10/1971 - 11/10/2021).[4] Những nỗ lực gìn giữ, phát huy và bảo tồn những giá trị của trống đồng của ngành ngoại giao Việt Nam đã giúp định danh hình ảnh trống đồng Việt Nam nói riêng và văn hóa nước nhà nói chung trong mắt bạn bè quốc tế.
Trong đó, một trong những dấu mốc nổi bật đánh dấu vai trò của trống đồng trong công tác ngoại giao văn hoá phải kể đến hành trình đạt được và giữ nguyên vị trí đặc biệt của Trống đồng Ngọc Lũ tại trụ sở Liên Hợp Quốc.
2 Bí mật đằng sau vị trí đắc địa của Trống đồng Ngọc Lũ tại trụ sở Liên Hợp Quốc
Từ lâu nay, một tập quán đã được hình thành ở Liên Hợp Quốc - đó là những món quà của các quốc gia thành viên sẽ được trưng bày ở nhiều vị trí tại trụ sở chính tại thành phố New York.[5]. Năm 1995, Chủ tịch nước Lê Đức Anh cùng đoàn đại biểu cấp cao nước ta đã mang theo phiên bản trống đồng Ngọc Lũ làm quà tặng cho Liên Hợp Quốc trong lần tham dự lễ kỷ niệm 50 năm ngày thành lập Liên Hợp Quốc từ ngày 20 đến 26/10 tại New York. Chính vì vậy, phái đoàn Thường trực của Việt Nam tại Liên Hợp Quốc ngay khi nhận thông báo về món quà đã gấp rút và cẩn trọng làm việc với Vụ Lễ tân Liên Hợp Quốc để đảm bảo trống đồng sẽ được trưng bày ở địa điểm phù hợp nhất nhằm truyền tải tầm vóc lịch sử và tinh hoa văn hóa dân tộc. Trải qua quá trình làm việc, phiên bản trống đồng Ngọc Lũ được quyết định đặt ngay tại lối ra vào phòng họp của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc - một vị trí được đánh giá là long trọng và có ý nghĩa nhất trong các địa điểm được đặt quà. Chiều ngày 23/10/1995, Chủ tịch nước ta chính thức trao tặng kỷ vật cho Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Boutros Boutros-Ghali trước sự chứng kiến của nhiều quan chức trụ sở cùng đại diện của các nước trên thế giới. Trong bài phát biểu tại buổi lễ trao quà, Chủ tịch Lê Đức Anh đã xúc động phát biểu: “Trống đồng Việt Nam, biểu tượng của văn hóa Việt Nam có mặt tại trụ sở Liên hợp quốc có ý nghĩa đặc biệt. Trong tôi bỗng trào dâng niềm xúc động với ý thức lớn lao rằng: Biết bao mồ hôi, xương máu của đồng bào và chiến sĩ đã đổ ra suốt những năm chiến tranh giải phóng đất nước, vượt qua biết bao gian nan, thử thách ở chặng đường đầu tiên của sự nghiệp đổi mới đất nước vừa qua mới có được ngày hôm nay. Dân tộc Việt Nam từ bùn đen nô lệ, từ chỗ không có tên trên bản đồ thế giới, nay đã sánh ngang hàng với các quốc gia và dân tộc trên thế giới.”[6]
Song, vài tuần sau, một vị lãnh đạo Liên Hợp Quốc đã gặp riêng Đại sứ, Trưởng phái đoàn thường trực của Việt Nam tại Liên Hợp Quốc Ngô Quang Xuân để thông báo rằng họ muốn di dời phiên bản trống đồng của Việt Nam đến một vị trí khác, thoáng và nhiều ánh sáng hơn nhưng không kém phần long trọng. Nhờ sự nhạy bén và trực giác nghề nghiệp, Đại sứ đã tinh ý nhận ra một lý do tế nhị trong đó một quốc gia khác cảm thấy nhạy cảm về sự hiện diện thường trực của Việt Nam được biểu hiện thông qua vị trí của món quà này ở ngay cửa Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.[7] Ngay lập tức, Đại sứ đã đưa ra lập luận sắc bén, góp phần trì hoãn việc di chuyển tức thời, tạo nền tảng cho quá trình tiếp tục thuyết phục giữ nguyên vị trí chiếc trống đồng có ý nghĩa to lớn với vị thế của đất nước sau này. Đại sứ đã khéo léo từ chối bằng cách đưa ra cái khó ở tình thế của mình và bộc bạch rằng không biết thông báo với lãnh đạo nước ta và nhân dân trong nước thế nào. Việc di dời trống đồng Ngọc Lũ có thể tác động đến hình ảnh của dân tộc Việt Nam trên trường quốc tế, bởi lẽ vị trí hiện tại đã được cả thế giới và đồng bào trong nước ghi nhận. Sau đó, phái đoàn ta cũng mất đến gần nửa năm kiên trì vận động và thuyết phục. Cuối cùng, ta đã bảo vệ được vị trí của trống đồng, và giờ đây lối ra vào của phòng họp Hội đồng Bảo an đã trở thành điểm đến không thể bỏ lỡ trong chương trình của các đoàn Việt Nam mỗi khi đặt chân đến thành phố New York. Như vậy, có thể nói, thắng lợi này đã ghi dấu một biểu tượng lịch sử và đáng nhớ trong công cuộc đàm phán đa phương trên mặt trận ngoại giao văn hoá của Việt Nam, góp phần lan tỏa và giữ gìn giá trị bản sắc đặc trưng của người Việt trong thời kỳ hội nhập quốc tế.[8]
Qua bài viết vừa rồi, Galileo Society hy vọng đã giúp các bạn có thêm góc nhìn thú vị về chiếc trống đồng Ngọc Lũ được đặt trang trọng tại lối ra vào phòng họp của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, cũng như công tác ngoại giao văn hóa của Việt Nam. Hãy theo dõi fanpage của Galileo Society thường xuyên để không bỏ lỡ những bài viết bổ ích sẽ được cập nhật trong thời gian sắp tới nhé!
