Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược toàn cầu gia tăng, Chính phủ Hoa Kỳ đã đưa ra sáng kiến Golden Dome - một hệ thống phòng thủ tên lửa hiện đại, với tham vọng xây dựng một lá chắn đa tầng có khả năng đánh chặn tên lửa từ mặt đất đến không gian.[1] Đây không chỉ đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc củng cố an ninh quốc gia, mà còn thể hiện sự thay đổi trong tư duy phòng thủ của Hoa Kỳ từ mô hình phòng vệ khu vực sang tiếp cận phòng thủ mang tính toàn cầu. Trong Chuyên mục Từ điển Galileo lần này, hãy cùng chúng mình tìm hiểu chi tiết hơn về sáng kiến phòng thủ Golden Dome nhé!
1 Khái niệm, dự kiến cấu thành và cơ chế hoạt động dự kiến của Golden Dome
Golden Dome hay “Mái Vòm Vàng” là một hệ thống phòng thủ tên lửa đa tầng, hoạt động trên nhiều cấp độ như mặt đất, trên biển, không gian vũ trụ do Chính phủ Hoa Kỳ đề xuất nhằm bảo vệ lãnh thổ trước các mối đe dọa tên lửa hiện đại. Sáng kiến này được Tổng thống Donald Trump đưa ra vào tháng 5/2025 trong “One Big Beautiful Bill Act” (Đạo luật Vĩ đại tuyệt vời) cùng mức ngân sách dự kiến là 175 tỷ USD.[3] [4] Dự án này được lấy ý tưởng từ Sáng kiến Phòng thủ Chiến lược (SDI) do Tổng thống Ronald Reagan đề xuất trong thập niên 1980.
Đặc điểm nổi bật của hệ thống là khả năng phản ứng từ sớm, nhờ mạng lưới vệ tinh cảm biến quỹ đạo thấp (LEO) có thể phát hiện tia lửa động cơ tên lửa ngay từ giai đoạn đầu (boost phase), kết hợp radar và cảm biến hồng ngoại độ phân giải cao để xác định hướng bay và chủng loại tên lửa trong thời gian thực. Ngoài ra, Golden Dome dự kiến tích hợp vũ khí năng lượng định hướng (DEW) như laser công suất cao lắp trên vệ tinh hoặc UAV tầng cao, giúp vô hiệu hóa đầu đạn trong vài giây mà không cần sử dụng đạn truyền thống. Hệ thống cũng sẽ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong xử lý dữ liệu và ra quyết định đánh chặn chỉ trong vài mili-giây. Cơ chế đánh chặn đa tầng cho phép tác chiến linh hoạt ở cả ngoài không gian, trong khí quyển và mặt đất, phối hợp nhiều hệ thống như GBI (Ground-Based Interceptors), drone tầm cao, Patriot (Phased Array Tracking Radar to Intercept on Target) và THAAD (Terminal High Altitude Area Defense). Cuối cùng, hệ thống sở hữu tính năng “đánh chặn thông minh” giúp ưu tiên bảo vệ mục tiêu thực sự quan trọng, từ đó tiết kiệm chi phí và tăng hiệu quả phòng thủ. Những đặc điểm này thể hiện bước tiến lớn so với các hệ thống phòng thủ truyền thống và có thể tác động mạnh đến cán cân an ninh toàn cầu.[5] [6]
2 Golden Dome: Cơ hội và thách thức cho Hoa Kỳ
Dự án Golden Dome đặt ra nhiều triển vọng lớn đối với an ninh Hoa Kỳ, bao gồm nâng cao năng lực phòng thủ chiến lược của Hoa Kỳ, đặc biệt trước các quốc gia bị coi là mối đe dọa (Nga, Trung Quốc, Triều Tiên, Iran, v.v.), và thúc đẩy đổi mới công nghệ và hợp tác công nghiệp quốc phòng. Tổng thống Donald Trump tự hào tuyên bố rằng: “Golden Dome sẽ có khả năng ngăn chặn tên lửa ngay cả khi chúng được phóng từ bên kia địa cầu hoặc từ ngoài không gian”.[7] [8] Theo Thượng nghị sĩ Kevin Cramer, dự án này "mở ra nhiều các cơ hội cạnh tranh, không chỉ là giữa các công ty quốc phòng lâu năm như Lockheed Martin, L3Harris và RTX mà còn cả những công ty công nghệ ở thung lũng Silicon như SpaceX, Palantir và Anduril.”[9] [10]
Tuy vậy, dự án vẫn đứng trước nhiều thách thức về tài chính và mức độ hiệu quả thực tế. Về tài chính, trong khi Tổng thống ước tính chi phí là 175 tỷ USD và thời gian triển khai là 3 năm, Văn phòng Ngân sách Quốc hội lại dự báo chi phí có thể lên đến 831 tỷ USD và mất tới hai thập kỷ.[11] Về hiệu quả thực tế, Laura Grego, một nhà vật lý thuộc Liên minh Các nhà khoa học Quan tâm, cho rằng một mạng lưới như Golden Dome có thể bị đánh bại bằng cách phóng tên lửa dồn dập để làm hệ thống quá tải, hoặc bằng cách tấn công trực tiếp vào các vệ tinh.[12]
3 Phản ứng của thế giới trước tuyên bố về Golden Dome của Hoa Kỳ
Việc Tổng thống Donald Trump công bố kế hoạch xây dựng hệ thống phòng thủ tên lửa Golden Dome đã gây ra những phản ứng đối lập trên toàn cầu.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh ngày 21 tháng 5 cho biết Trung Quốc kêu gọi Mỹ từ bỏ việc phát triển và triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa toàn cầu càng sớm càng tốt, nhấn mạnh rằng động thái này có thể dẫn đến một cuộc chạy đua vũ trang mới và làm gia tăng căng thẳng quốc tế.[13] Nga ban đầu đã cùng Trung Quốc chỉ trích kế hoạch Golden Dome, song đã điều chỉnh lập trường, cho rằng đây là vấn đề thuộc chủ quyền của Mỹ. Người phát ngôn Dmitry Peskov nhấn mạnh rằng Mỹ có quyền phát triển hệ thống phòng thủ tên lửa nếu tin rằng có mối nguy từ tên lửa. Triều Tiên đã lên án mạnh mẽ và gọi kế hoạch Golden Dome là “kịch bản chiến tranh hạt nhân ngoài không gian” và là một “sản phẩm điển hình của chủ nghĩa Mỹ đơn phương”, cảnh báo rằng kế hoạch này có thể đẩy thế giới đến gần hơn nguy cơ xung đột hạt nhân.[14]
Chính phủ Nhật Bản và Canada đánh giá cao vai trò của hệ thống phòng thủ tên lửa đa tầng trong việc bảo vệ an ninh quốc gia và khu vực và nhấn mạnh sự cần thiết của hợp tác đồng minh trong lĩnh vực này.[15] Tuy nhiên, Canada đã bác bỏ lời mời gia nhập hệ thống “Golden Dome” của Tổng thống Trump với điều kiện Canada trở thành tiểu bang thứ 51 của Mỹ, khẳng định quyết tâm bảo vệ chủ quyền quốc gia.[16] Không chỉ đơn thuần là lá chắn quân sự, Golden Dome phản ánh bước chuyển quan trọng trong cách tiếp cận an ninh quốc gia và toàn cầu, nơi công nghệ tiên tiến, AI và không gian vũ trụ trở thành tuyến đầu phòng thủ. Tuy nhiên, con đường để biến sáng kiến này thành hiện thực vẫn còn nhiều thách thức – từ chi phí, kỹ thuật đến phản ứng của các quốc gia khác. Golden Dome vì thế không chỉ là bài toán kỹ thuật mà còn là phép thử đối với vai trò lãnh đạo, tính chính danh và trách nhiệm của Hoa Kỳ trong việc định hình một cấu trúc an ninh mang tính bền vững và bao trùm hơn cho thế giới.
