1789578482313-1758d12e-e2da-402e-8b49-6288a722553c

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã và đang được biết đến là một tổ chức khu vực vững mạnh, liên kết sâu rộng và là đối tác quan trọng của nhiều nước trên thế giới. Sự đoàn kết, đồng lòng của 10 quốc gia thành viên được coi là chìa khóa trong việc thúc đẩy sự lớn mạnh và phát triển của tổ chức này. Để có được điều đó, đồng thuận là một trong những nguyên tắc quan trọng của ASEAN. Hãy cùng Galileo Society khám phá ngay nội dung thú vị này nhằm hướng tới chương trình ASEAN SIMULATION 2021 sắp tới nhé!

Theo khoản 1 điều 20 chương VII thuộc Hiến chương Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) ký kết vào năm 2007, việc ra quyết định dựa trên tham vấn và đồng thuận là một nguyên tắc cơ bản của tổ chức này(1). Theo đó, về mặt định nghĩa, nguyên tắc này quy định rằng mọi vấn đề của ASEAN đều phải được tham vấn bởi tất cả các nước thành viên ASEAN và quyết định chỉ được thông qua khi tất cả các nước thành viên đều bày tỏ sự nhất trí hoặc không phản đối (2).

Trên thực tế, nguyên tắc đồng thuận đã trở thành phương thức vận hành cơ bản và định hình cho bản sắc của ASEAN trong suốt 55 năm qua. Khi ra đời vào năm 1967, ASEAN đã được kỳ vọng sẽ tạo nên sự khác biệt so với các cơ chế liên minh đã tan rã trong khu vực khác như ASA (Hiệp hội Đông Nam Á), Maphilindo (Liên minh Đại Malayan) bằng cách áp dụng một bộ quy tắc ứng xử giữa các thành viên với tên gọi Phương thức ASEAN (ASEAN Way) (3). Bộ quy tắc “bất thành văn” này vốn có nguồn gốc từ bản Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác Đông Nam Á ký kết tại Indonesia năm 1976, với những nguyên tắc về tham vấn và đồng thuận đã trở thành một đặc điểm quan trọng (4). Các hoạt động khi đó của ASEAN đã chứng minh được tính hiệu quả khi những nguyên tắc cốt lõi trong quan hệ quốc tế như tôn trọng chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, không can thiệp công việc nội bộ, giải quyết hòa bình các tranh chấp trong khu vực đã được chuyển hóa thành công, với sự đóng góp lớn từ quy chế đồng thuận (5).

Tuy nhiên, kể từ sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc vào năm 1991, ASEAN dần bước ra khỏi những ràng buộc về ý thức hệ cũng như mở rộng hợp tác về kinh tế và tiếp nhận thêm nhiều quốc gia thành viên mới, những hạn chế của nguyên tắc đồng thuận cũng dần được bộc lộ. Sự khác biệt về lợi ích, quan điểm giữa các thành viên, sự xuất hiện của nhiều vấn đề an ninh phi truyền thống mới cũng như sự can dự mang tính chia rẽ sâu sắc của nhiều nước lớn vào nội bộ các thành viên là những vấn đề mà tổ chức này ít gặp phải trong 20 năm đầu thành lập và phát triển (6). Trên thực tế, rất nhiều cuộc khủng hoảng trên phạm vi khu vực đã xảy ra nhưng ASEAN không thể đưa ra một lập trường chung hay tác động để giải quyết vấn đề do sự ngăn cản đồng thuận từ một số thành viên. Campuchia đã nhiều lần ngăn chặn sự đồng thuận của ASEAN đối với các vấn đề trên Biển Đông và khiến kỳ họp Bộ trưởng Ngoại giao thường niên của khối này vào năm 2016 không thể đi tới một nghị quyết chung về cuộc tranh chấp (7). Myanmar cũng đã từng ngăn chặn các nghị quyết của ASEAN liên quan tới vấn đề khủng hoảng tị nạn của người Rohingya và khiến tình hình thêm phức tạp(8). Trước thực trạng đó, nhiều đề xuất cải cách cho quy chế ra quyết định đã được các chuyên gia khuyến nghị nhằm cải thiện tính hiệu quả của khối liên minh này.

Theo đó, đã có hai lựa chọn cải cách về quy trình đưa ra nghị quyết của ASEAN được các chuyên gia đề xuất bao gồm quy chế đa số và quy chế “ASEAN trừ X”. Về quy chế đa số, ASEAN có thể áp dụng linh hoạt quy chế này cùng với quy chế đồng thuận, dựa trên mức độ nhạy cảm của các vấn đề khu vực và có thể lựa chọn giữa quy chế đa số quá bán (trên 50% số thành viên đồng thuận) hoặc đa số tuyệt đối (trên 2/3 số thành viên đồng thuận) (9). Đối với “ASEAN trừ X”, đây là quy chế cho phép một số các thành viên có trình độ phát triển chậm hơn có thể bảo lưu một số điều khoản trong cam kết chung (10).

Nguyên tắc đồng thuận vốn luôn đóng vai trò quan trọng đối với việc xây dựng sự đoàn kết trong ASEAN và việc duy trì nguyên tắc này có thể mang lại nhiều lợi ích cho khối liên minh 10 thành viên. Tuy nhiên, đứng trước những bối cảnh mới của tình hình khu vực trong những năm gần đây, việc linh hoạt hơn trong các quy chế ra quyết định sẽ giúp ASEAN có được tiếng nói và quyền quyết định mạnh mẽ hơn đối với các vấn đề ảnh hưởng tới đoàn kết nội khối và lợi ích riêng biệt của các thành viên.

Galileo mong rằng, những thông tin bổ ích trên sẽ là công cụ hữu hiệu giúp các bạn sinh viên chuẩn bị đầy đủ kiến thức và tinh thần cho sự kiện Hội nghị Mô phỏng sắp tới. Đồng thời, đừng quên theo dõi fanpage Galileo Society để đón chờ kết quả các đội thi tham dự ASEAN SIMULATION 2021 trong những ngày sắp tới nhé!


TÀI LIỆU THAM KHẢO:

(1). Văn bản chính thức Hiến chương ASEAN bằng tiếng Việt

https://www.asean.org/.../images/archive/AC-Vietnam.pdf

(2). Ủy ban Quốc gia ASEAN 2020 - Tiểu ban Tuyên truyền-Văn hóa. Phương thức hoạt động của ASEAN.

https://asean2020.vn/web/asean/phuong-thuc-hoat-dong

(3)(5)(6)(9). Trần Việt Thái. “Nguyên tắc đồng thuận trong ASEAN”. Báo Tin Tức TTXVN. 06/08/2017. Truy cập ngày 03/04/2021.

https://baotintuc.vn/.../nguyen-tac-dong-thuan-trong...

(4). Đào Minh Hồng – Lê Hồng Hiệp (chủ biên), Sổ tay Thuật ngữ Quan hệ Quốc tế, (TPHCM: Khoa QHQT – Đại học KHXH&NV TPHCM, 2013). 

http://nghiencuuquocte.org/.../phuong-thuc-asean-asean-way/

(7). Manuel Mogato, Michael Martina, Ben Blanchard. “ASEAN deadlocked on South China Sea, Cambodia blocks statement”. Reuters. 25/07/2016. Truy cập ngày 03/04/2021.

https://www.reuters.com/.../us-southchinasea-ruling-asean...

(8) “ASEAN lawmakers shelve resolution on Rohingya”. Anadolu Agency. 20/09/2017. Truy cập ngày 03/04/2021.

https://www.aa.com.tr/.../asean-lawmakers-shelve.../914596

(10) Hằng Phạm.“ASEAN: Sứ mệnh hòa giải và công thức “ASEAN-X”. Báo Thế giới và Việt Nam. 04/12/2015. Truy cập ngày 03/04/2021.

https://baoquocte.vn/asean-su-menh-hoa-giai-va-cong-thuc...