1789579748754-71b8429d-ee96-4af8-b7fe-b2f1f893839d

Trong những năm gần đây, biển Đông luôn là “điểm nóng” về an ninh bởi vị trí địa chiến lược quan trọng của mình, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn đang diễn ra gay gắt ở khu vực. Cùng với đó, câu chuyện về DOC/ COC cũng đang được chú trọng hơn bao giờ hết. Vậy DOC/ COC là gì và có vai trò như thế nào trong việc giải quyết những căng thẳng tại Biển Đông? Hãy cùng Galileo Society đi tìm lời giải cho thắc mắc này nhằm chuẩn bị những kiến thức và kỹ năng quan trọng cho ASEAN SIMULATION 2021 sắp tới nhé!

Declaration on Conduct of the Parties in the South China Sea (DOC) – hay Tuyên bố về Ứng xử các bên ở Biển Đông, là văn kiện chính trị liên quan đến khu vực Biển Đông giữa khối ASEAN và Trung Quốc được ký kết tại thủ đô Phnôm Pênh, Campuchia vào ngày 4/11/2002. Nội dung của DOC nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuân thủ các mục tiêu, nguyên tắc của các văn kiện quốc tế. Mặt khác, Code of Conduct (COC) – Bộ Quy tắc Ứng xử ở Biển Đông được kỳ vọng sẽ là công cụ pháp lý hiệu quả để duy trì ổn định an ninh tại Biển Đông. Tuy nhiên, COC cho đến nay vẫn đang trong quá trình đàm phán.

Trên thực tế, ý tưởng về việc thiết lập COC cho Biển Đông đã xuất hiện từ năm 1990 nhưng gặp nhiều bế tắc do mâu thuẫn về quan điểm và lợi ích giữa các bên liên quan. Nhằm không để đàm phán COC đi vào đường cụt, ASEAN và Trung Quốc đồng ý thông qua DOC vào năm 2002. Tuy nhiên, giải pháp DOC vẫn chưa giải quyết được triệt để vấn đề căng thẳng ở biển Đông bởi văn kiện chưa xác định được phạm vi áp dụng về mặt địa lý, cũng như chưa xây dựng được cơ chế giám sát, xử lý đối với các trường hợp vi phạm. Bên cạnh đó, DOC chỉ là tuyên bố chính trị đơn thuần, không có tính chất ràng buộc, dẫn đến việc các bên tham gia thiếu quyết tâm chính trị, chưa thống nhất trong vận dụng các điều khoản.

Như vậy, việc hình thành COC có vai trò vô cùng to lớn đối với an ninh của khu vực. Mặc dù các bên đều nhận thức rõ được tầm quan trọng của Bộ Quy tắc Ứng xử ở Biển Đông nhưng chặng đường để đi từ DOC đến COC vẫn còn nhiều thách thức. Điều này có thể được lý giải bởi hai nguyên nhân chính:

Thứ nhất, xuất phát từ thực tiễn lịch sử cho thấy quá trình đi đến DOC cũng đã phải trải qua khoảng thời gian gần 1 thập kỷ. Trong khoảng thời gian đó, giữa ASEAN và Trung Quốc đã xuất hiện những mâu thuẫn về một số điều khoản trong dự thảo COC của từng bên do thiếu trao đổi trong quá trình soạn thảo. Ngày nay, những đề xuất về việc nâng cao hiệu lực pháp lý cho COC đều xuất phát từ phía ASEAN là chủ yếu, trong khi những ý kiến của Trung Quốc hầu như chưa được tham khảo. Vì vậy, khả năng COC bị trì hoãn ký kết là có thể xảy ra. Trên thực tế, mặc dù COC được đưa vào Chương trình Hành động để thực hiện Tuyên bố chung về Quan hệ đối tác Chiến lược ASEAN - Trung Quốc vì Hòa bình và Thịnh vượng giai đoạn 2011-2015 nhưng sau nhiều lần trì hoãn, mãi cho tới 2020 Trung Quốc mới thông báo nối lại đàm phán về COC.

Thứ hai, không dễ để Trung Quốc đồng ý ký kết một văn bản có hiệu lực pháp lý cao như COC nếu như nó đi ngược lại với lợi ích chiến lược của Trung Quốc. Trong những năm gần đây, quốc gia này đang đẩy mạnh việc gia tăng tầm ảnh hưởng và kiểm soát của mình đối với những khu vực hàng hải quan trọng, như có thể thấy trong “Sáng kiến Vành đai và Con đường”. Tham vọng này cũng được thể hiện qua yêu sách “Đường Chín đoạn”, được chính thức hóa bằng Công hàm của Trung Quốc gửi lên Liên Hợp Quốc.

Trong bối cảnh căng thẳng ngày càng leo thang tại biển Đông, việc khẩn trương xây dựng và ký kết COC là việc làm cấp thiết để sớm đưa khu vực ra khỏi tình trạng xung đột và đem lại lợi ích cho tất cả các bên liên quan, trong đó bao gồm ASEAN và Trung Quốc. Điều này sẽ góp phần duy trì an ninh tại một trong những tuyến hàng hải quan trọng bậc nhất về lợi ích thương mại cho các quốc gia có sử dụng tuyến hàng hải này.

Thông qua bài viết trên, Galileo Society hy vọng các độc giả sẽ có thể trau dồi thêm vốn kiến thức của mình về DOC và COC, hai văn kiện được lưu tâm hàng đầu trong đối thoại về biển Đông. Đây chắc chắn sẽ là kiến thức không thể thiếu cho các đội chơi góp mặt tại ASEAN SIMULATION 2021. Đừng quên theo dõi fanpage Galileo Society để không bỏ lỡ những cập nhật mới nhất về Hội nghị Mô phỏng sắp tới cũng như những diễn biến mới nhất của chính trường quốc tế nhé!


Tham khảo tại:

1. Military Clashes in the South China Sea. Globalsecurity.org.

https://www.globalsecurity.org/.../war/spratly-clash.htm

2. Hồng Chuyên. 2014. Biển Đông: COC là gì? Bao giờ mới có?. Infonet. 29/4/2014.

https://infonet.vietnamnet.vn/.../bien-dong-coc-la-gi-bao...

3. Q.Trung. 2016. Tuyên bố ứng xử Biển Đông là gì và để làm gì. Tuổi Trẻ Online. 7/10/2016.

https://tuoitre.vn/doc-la-gi-va-de-lam-gi-1184005.htm

4. Lê Long. 2012. Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) - nhân tố quan trọng đảm bảo an ninh, ổn định cho khu vực. Tạp chí Quốc phòng toàn dân. 1/8/2012.

http://tapchiqptd.vn/.../bo-quy-tac-ung-xu-o.../1380.html

5. Nguyễn Thị Thanh Hà, Nguyễn Đăng Thắng. 2011. Một số suy nghĩ về Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông Nghiên cứu Biển Đông. 4/2011.

http://nghiencuubiendong.vn/.../1429-mot-so-suy-nghi-ve...

6. Bảo Duy. 2020.  Trung Quốc thông báo nối lại đàm phán COC với ASEAN. Tuổi Trẻ Online. 18/9/2020. 

https://tuoitre.vn/trung-quoc-thong-bao-noi-lai-dam-phan...