Ngày 8/5/2019 vừa qua, câu lạc bộ Galileo Society rất vinh hạnh khi được đón tiếp TS. Phạm Sỹ Thành - người sáng lập và điều hành Chương trình Nghiên cứu Kinh tế Trung Quốc thuộc VEPR (VCES) đã tham dự buổi tọa đàm Đối thoại toàn cầu số 6 của Galileo trong vai trò diễn giả chính. Buổi tọa đàm với chủ đề "Đông Nam Á trong chính sách Vành đai - Con đường của Trung Quốc" đã thu hút sự tham gia của đông đảo các bạn sinh viên trong và ngoài học viện.
Mở đầu buổi tọa đàm là phần thảo luận của 2 bạn sinh viên đến từ Galileo Society: Lưu Việt Hà CT45B với chủ đề “Dư luận các nước ASEAN với sáng kiến Vành đai - Con đường” và Phan Quỳnh Nga CT44A với chủ đề “ Vai trò chiến lược của Đông Nam Á trong sáng kiến Vành đai - Con đường (BRI) ”. Phần trình bày của hai bạn đã cung cấp những thông tin hữu ích và cập nhật về BRI ở Đông Nam Á hiện nay. Tuy nhiên, theo TS. Phạm Sỹ Thành, các bạn nên tập trung vào việc tìm ra cách tiếp cận và đánh giá vấn đề một cách chuẩn xác hơn để ngày càng hoàn thiện kỹ năng nghiên cứu khoa học của mình.
Phần tiếp theo của buổi tọa đàm anh Phạm Sỹ Thành đã đề cập đến những bất cập trong vấn đề triển khai BRI tại Đông Nam Á và những hàm ý cho Việt Nam. Theo anh, các quốc gia phản đối BRI do bốn nguyên nhân chính bao gồm: tính không bền vững, vấn đề địa chính trị, sự phá vỡ những tiêu chuẩn và nguyên tắc; cuối cùng là vấn đề bẫy nợ.
Sự không bền vững của TQ khi triển khai BRI thể hiện ở ba lĩnh vực: Tài chính, môi trường và xã hội. Ở lĩnh vực tài chính, câu hỏi lớn là nguồn vốn đầu tư là đến từ đâu bởi hiện nay chưa có nhiều ngân hàng đầu tư vào sáng kiến. Đối với vấn đề môi trường, các ngân hàng TQ đưa ra các quy định không những ít hơn các định chế truyền thống của các ngân hàng trên thế giới như ADB hay IMF mà quy định còn không nghiêm ngặt bằng. Từ đó cho thấy, tương tác của các ngân hàng và các doanh nghiệp và cộng đồng người dân bản địa về bảo vệ môi trường là rất kém. Ngoài ra, khi đầu tư ra bên ngoài, Trung Quốc thường mang theo lao động phổ thông của nước mình đến các quốc gia bản địa gây ra những bất đồng không đáng có ở những nơi BRI được triển khai.
BRI có thể làm thay đổi địa chính trị trên thế giới. Với sức ảnh hưởng lớn về kinh tế, Trung Quốc có thể tạo ra một ảnh hưởng nhất định về chính trị khi triển khai BRI. Mỹ và Đức là hai quốc gia phản ứng dữ dội về vấn đề này. Bản thân nước Mỹ cũng phải thay đổi chiến lược ứng xử với Trung Quốc tại khu vực Đông Nam Á. Một bằng chứng là việc xây dựng Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) dưới thời Barack Obama đã bị hủy bỏ và thay thế bằng Chiến lược Ấn Độ - Thái Bình Dương Mở và Tự do dưới thời Donald Trump làm đối trọng với sáng kiến Vành đai - Con đường.
Ngoài ra, các quốc gia lo ngại về BRI của Trung Quốc có thể phá vỡ hệ thống nguyên tắc và tiêu chuẩn của nước này đang xây dựng. BRI là một chiến lược rộng lớn có thể phá vỡ các nguyên tắc cũ. Italia là một trường hợp điển hình khi vừa rồi nước này tham gia BRI đã gặp sự phản đối kịch liệt của các quốc gia EU do không tuân theo luật về xây dựng dự án của tổ chức này.
Ngoài ra, Trung Quốc cũng thường tạo ra bẫy nợ cho các quốc gia phát triển thấp. TS. Phạm Sỹ Thành định nghĩa bẫy nợ xảy ra khi các quốc gia vay nợ một khoản tiền lớn, trong thời gian ngắn với lãi suất cao ngoài khả năng thanh toán. Từ sau tham gia BRI, nợ Trung Quốc chiếm tỷ trọng lớn trong nợ nước ngoài của các nước đang phát triển .Ví dụ kể từ năm 2015 Tanzania bắt đầu tham gia sáng kiến BRI chỉ sau 3 năm con số nợ nước ngoài trong đó nợ Trung Quốc của nước này chiếm 50%. Sáng kiến BRI có nhiều điểm rất không minh bạch bởi Trung Quốc đầu tư nguồn vốn lớn vào những quốc gia có chỉ số tham nhũng theo TI là rất thấp mặc dù đây là lợi thế để dành được dự án. Tuy nhiên, điều này cũng tạo ra khó khăn cho Trung Quốc để có thể lấy lại nguồn tiền này sau 30 đến 50 năm trong tương lai. Thường các quốc gia sẽ phải chuyển giao hòa bình để có thể trả nợ hoặc sẽ không thể điều chỉnh các điều khoản khi cần thiết với Trung Quốc. Nhiều quốc gia khi rơi vào bẫy nợ thường không thể thoát ra được nhưng đối với Thái Lan là trường hợp ngoại lệ khi thành công trong việc thỏa thuận các điều khoản với Trung Quốc. Đây có thể là bài học kinh nghiệm cho Việt Nam để không rơi vào tình trạng bất lợi khi cam kết là một phần của sáng kiến Vành đai - Con đường.
Galileo hy vọng rằng buổi tọa đàm đã mang đến cho các bạn sinh viên những kiến thức mới mẻ và thú vị về chủ đề này. Cảm ơn TS Phạm Sỹ Thành đã dành thời gian chia sẻ tại buổi tọa đàm và các bạn sinh viên đã đồng hành cùng các bạn sinh viên tại buổi tọa đàm. Trong thời gian tới, Galileo sẽ tiếp tục tổ chức nhiều buổi tọa đàm và chuyên đề thú vị hơn nữa vì vậy mong các bạn đừng bỏ lỡ nhé
