[Diplomacy Game _ 01_10_2019] Hình ảnh

Thiên tài quân sự nước Pháp Napoleon Bonaparte đã từng nói:  Chính sách của quốc gia là do địa lý của nó quyết định.” Ý kiến trên là đại diện cho một tư tưởng lớn về ý nghĩa của không gian địa lý của quốc gia trong tương quan với các nước khác ở khu vực và toàn cầu trong quá trình hoạch định đường lối, chính sách có lợi nhất cho quốc gia của mình. Thực tiễn cho thấy, tư tưởng và hành động địa chính trị được hình thành và khá phổ biến từ thời cổ đại, cả ở Phương Tây và Phương Đông, tuy nhiên thuật ngữ “Địa chính trị” (Geo-Politics) chỉ xuất hiện từ khoảng thế kỷ 20. Thời gian gần đây, thuật ngữ này được sử dụng thường xuyên, nhất là trong giới học thuật và các nhà hoạch định chính sách.

Đã có không ít lý thuyết dành cho vấn đề này tuy nhiên hiện vẫn chưa có một cách hiểu thống nhất về địa chính trị. Một cách tổng quan có thể định nghĩa, địa chính trị là khoa học chính trị nghiên cứu các mối quan hệ tương tác giữa chính trị và đặc điểm địa lý (không gian và thời gian) nhằm đạt được lợi ích quốc gia hay nhóm quốc gia trong trật tự chính trị quốc tế.

Như thế, địa chính trị được hiểu theo nghĩa rộng như là tác động của địa lý đối với chính trị, bao gồm cả chính trị đối nội và chính trị đối ngoại. Theo nghĩa hẹp, địa chính trị mang định hướng đối ngoại, bàn luận chủ yếu đến ảnh hưởng qua lại giữa địa lý và nền chính trị thế giới hay là ảnh hưởng qua lại của chính sách các quốc gia đối với nhau, nhất là trên lĩnh vực quyền lực dựa trên an ninh, quân sự, kinh tế và môi trường, nhằm tìm ra các quy tắc hay quy luật tương tác giữa hai bình diện đó với nhau, vận dụng chúng vào chính sách của các chủ thể quan hệ quốc tế trong giải quyết vấn đề hòa bình và chiến tranh giữa các quốc gia vì lợi ích.

Về tương tác giữa hai mặt chính trị và địa lý, thông thường người ta dễ dàng nhận ra sự phụ thuộc của chính trị vào địa lý; nhưng ít khi thấy sự tác động trở lại của chính trị đối với địa lý. Thực tế, sự biến đổi của không gian địa lý do sự can thiệp của con người không chỉ là do nhu cầu sản xuất, mà còn do mục đích an ninh, quốc phòng, kinh tế và chiến lược. Một ví dụ điển hình đó là các hệ thống lô cốt, chiến luỹ, các sân bay, hải cảng, kênh đào, các trạm ra đa, các vệ tinh quan trắc, các căn cứ quân sự phòng thủ hay tấn công... thường được xây dựng với chủ trương khắc phục các thiếu hụt hoặc phát huy thêm lợi thế địa lý trong quá trình thực hiện mục tiêu chính trị.

Trong số những khái niệm nền tảng của địa chính trị, thì sức mạnh tổng hợp quốc gia dựa trên sức mạnh địa lý giữ một vai trò quan trọng trong tương quan so sánh của chính trị quốc tế. Các yếu tố địa lý then chốt ảnh hưởng đến chính trị là đặc điểm lãnh thổ, từ diện tích, vị trí đến địa hình địa mạo và tài nguyên, trong đó đặc biệt nổi lên vai trò của đại dương và biển. Mọi liên minh liên kết hay xung đột quốc tế đều chủ yếu có nguồn gốc từ xung đột hay lợi ích về lãnh thổ, tài nguyên, quyền lực của quốc gia. Do đó mọi quốc gia đều chăm lo hết mình cho việc nâng cao sức mạnh của mình, tranh thủ một vị thế quốc tế xứng đáng trên vũ đài địa chính trị thế giới.

DAV Great Game of Diplomacy 2019  là trò chơi mô phỏng lấy bối cảnh châu Âu những năm đầu thế kỷ 20. Bảy đội chơi đại diện cho 7 cường quốc lúc bấy giờ cạnh tranh và giành ảnh hưởng thông qua quá trình hoạch định và ra chính sách của mỗi quốc gia. Chính vì vậy,  tư tưởng và hành động địa chính trị mang ý nghĩa to lớn gắn liền với việc xây dựng và triển khai các bước đi. Đặc biệt là khi sức mạnh ban đầu của các quốc gia có ít chênh lệch (mỗi quốc gia có quyền kiểm soát 3 quân đoàn, trừ Nga có 4 quân đoàn, các quân đoàn có sức mạnh ngang nhau) thì yếu tố địa chính trị càng là nhân tố mang tính quyết định trong việc thành, bại của các cường quốc. Việc nhìn nhận đầy đủ và chính xác yếu tố này không chỉ giúp quốc gia  thuận lợi trong việc tác chiến, giành các ưu thế trên chiến trường mà còn là cơ sở để tăng cường sức mạnh quốc gia, bố cục tác chiến, triển khai và điều động lực lượng.

Tài liệu tham khảo:

Lương Văn Kế: Một số vấn đề lý thuyết của địa chính trị ( lý luận cơ bản và thực tiễn Việt Nam). Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội, năm 2013.