Chủ tịch Hồ Chí Minh là người có công sáng lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, là một nhà chính trị và một nhà cách mạng lỗi lạc, đồng thời cũng là một nhà ngoại giao kiệt xuất trong lịch sử Việt Nam. Trong cuộc đời hoạt động của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã không ngừng tiếp thu, vận dụng đúng đắn sáng tạo, kết hợp những truyền thống lâu đời của dân tộc với những tinh hoa của nhân loại, qua đó để lại di sản về tư tưởng và nhiều bài học quý giá cho cách mạng Việt Nam nói chung và nền ngoại giao Việt Nam nói riêng. Trong đó, bài học “kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại” là một bài học có tính trường tồn với thời gian, đã trở thành “kim chỉ nam” cho công tác đối ngoại của Đảng, Nhà nước và Nhân dân Việt Nam. Nhân dịp Tháng Thanh niên năm 2024, hãy cùng Galileo Society tìm hiểu về nguồn gốc, nội dung và sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại trong công tác đối ngoại theo tinh thần của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII (2021), cũng như vai trò, nhiệm vụ của thanh niên ngành ngoại giao trong quá trình học tập, vận dụng tư tưởng này vào thực tiễn công tác đối ngoại của đất nước.

1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại

Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh từ sớm đã nhận thức được rằng “muốn được giải phóng, các dân tộc chỉ có thể trông cậy vào mình, trông cậy vào lực lượng của bản thân mình”.[1] Chứng kiến sự thất bại của phong trào yêu nước của các trí thức tiến bộ đầu thế kỷ XX, Người kết luận rằng chủ trương dựa Pháp “chẳng khác gì đến xin giặc rủ lòng thương”, còn dựa Nhật thì “chẳng khác gì “đưa hổ cửa trước, rước beo cửa sau””.[2] Điều này đã thôi thúc Nguyễn Tất Thành quyết tâm sang Pháp để “xem xét họ làm như thế nào” rồi “trở về giúp đồng bào chúng ta”.[3] Chính tại Pháp, Nguyễn Ái Quốc đã tìm được con đường cứu nước đúng đắn trong những tác phẩm của V. I. Lênin. Vận dụng sáng tạo khẩu hiệu “Vô sản tất cả các nước và các dân tộc bị áp bức, đoàn kết lại”,, Nguyễn Ái Quốc đã tích cực hoạt động, liên kết với phong trào đấu tranh của các dân tộc thuộc địa và phong trào công nhân chính quốc, để “Cách mệnh An Nam cũng là một bộ phận trong cách mệnh thế giới”.[4] Như vậy, Nguyễn Ái Quốc đã tiếp thu ánh sáng mới của thời đại và đặt cách mạng Việt Nam vào chung dòng chảy của cách mạng vô sản và phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới.
Xuyên suốt quá trình hoạt động cách mạng của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kết hợp tài tình sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại để tạo nên sức mạnh tổng hợp, đưa cách mạng Việt Nam đi đến những thắng lợi quan trọng. Năm 1941, Hồ Chí Minh chủ trương thành lập mặt trận Việt Nam Độc lập Đồng minh (Việt Minh) nhằm “liên hiệp hết thảy các tầng lớp nhân dân không phân biệt tôn giáo, đảng phái, xu hướng chính trị”, đồng thời khẳng định cách mạng Việt Nam đứng về phe dân chủ chống phát xít.[5] Trong cuộc kháng chiến chống Pháp (1946–1954), đường lối kháng chiến của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là “toàn dân, toàn diện, trường kỳ và dựa vào sức mình là chính”. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954–1975), Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng nêu: “...dựa vào sức mình là chính, đồng thời tranh thủ sự ủng hộ và giúp đỡ tích cực của các nước xã hội chủ nghĩa anh em và của nhân dân yêu chuộng hòa bình và công lý trên toàn thế giới, kể cả nhân dân tiến bộ Mỹ”.[6]
Từ những sự kiện lịch sử nêu trên, có thể rút ra một số đặc điểm quan trọng của tư tưởng Hồ Chí Minh về “kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại”. Thứ nhất, cần đặt cách mạng Việt Nam trong trào lưu tiến bộ của thời đại và gắn kết với cuộc đấu tranh của nhân loại tiến bộ. Một đường lối đúng đắn của cách mạng Việt Nam không chỉ giải quyết vấn đề giành, giữ độc lập dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc mà đồng thời phải giương cao ngọn cờ chính nghĩa, hòa chung vào sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người của toàn nhân loại. Thứ hai, sức mạnh dân tộc là nguồn lực nội sinh đóng vai trò then chốt, là điều kiện cần để phát huy được sức mạnh thời đại; khi nó được phát huy sẽ khiến cho sức mạnh dân tộc tăng lên gấp bội.[7] “Muốn người ta giúp cho, thì trước mình phải tự giúp lấy mình đã”.[8] Do đó, cần tập trung xây dựng nội lực, thông qua việc củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, xây dựng sức mạnh trong kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, quốc phòng – an ninh, ngoại giao, v.v. Thứ ba, cần chú trọng mở rộng quan hệ quốc tế, “thêm bạn bớt thù”, tăng cường đoàn kết và hợp tác quốc tế. Trong quá trình vận động của chính trị quốc tế, sức mạnh thời đại sẽ luôn có sự thay đổi về hình thức và nội dung, do đó trong vấn đề tập hợp lực lượng quốc tế cần có sự linh hoạt và đảm bảo phù hợp với mục tiêu của cách mạng Việt Nam trong từng thời kỳ.[9] 
Trong thời kỳ đổi mới và xây dựng đất nước từ năm 1986 đến nay,“kết hợp sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại” tiếp tục là một bài học quan trọng và xuyên suốt, được nhấn mạnh trong Báo cáo chính trị qua các kỳ Đại hội Đảng, tiêu biểu như Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (1991), Nghị quyết Trung ương 8 (khóa IX) về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới (2003), Nghị quyết số 28–NQ/TW (khóa XI) (2013), Nghị quyết số 44–NQ/TW (khóa XIII) (2023), v.v.[10] Cho đến nay, Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao với 193 nước, trong đó 7 nước có quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện, 18 nước có quan hệ Đối tác chiến lược, 12 nước có quan hệ Đối tác toàn diện. Việt Nam cũng đã gia nhập và đóng góp tích cực, chủ động vào các tổ chức quốc tế như Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC), Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), đảm nhiệm vai trò Ủy viên không thường trực của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (2008–2009, 2020–2021), v.v.
Những thành công của tư tưởng Hồ Chí Minh về kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại qua từng giai đoạn phát triển của cách mạng Việt Nam cũng như sự vận dụng, kế thừa, phát huy liên tục của Đảng qua từng thời kỳ đã chứng tỏ rằng phương châm này sẽ tiếp tục là sợi chỉ đỏ xuyên suốt, là kim chỉ nam cho Đảng trong thời gian tới, đặc biệt là trong lĩnh vực đối ngoại và hội nhập quốc tế.

2. Vận dụng đúng đắn, phát triển sáng tạo phương châm “kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại” trong công tác đối ngoại

2.1. Xác định sức mạnh dân tộc, sức mạnh thời đại theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng

Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII (2021), nội dung “kết hợp sức mạnh đại đoàn kết dân tộc với sức mạnh thời đại” đã được đề cập xuyên suốt, vừa là mục tiêu, vừa là quan điểm chỉ đạo của Đảng: “Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; nêu cao ý chí độc lập, tự chủ, chủ động, tích cực hội nhập và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế, phát huy tối đa nội lực, tranh thủ ngoại lực, trong đó nguồn lực nội sinh, nhất là nguồn lực con người, là quan trọng nhất”.[11]
Nhận thức của Đảng về vấn đề “sức mạnh dân tộc” đã được phát triển và hoàn thiện hơn: “Phát huy cao nhất sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc, của cả hệ thống chính trị…”[12] “Sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc”, với nền tảng là khối đại đoàn kết dân tộc, đã được nâng cao một cách toàn diện trong 35 năm qua, là tổng hòa của các tiềm lực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, quốc phòng – an ninh, sức mạnh vật chất và tinh thần, của cộng đồng người Việt trong và ngoài nước, và của cả hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng.[13] Vấn đề “khơi dậy khát vọng phát triển đất nước” đã được gắn vào việc kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại.[14] Nghị quyết Đại hội XIII nhấn mạnh yếu tố tài năng, trí tuệ, phẩm chất của con người Việt Nam và đặt mục tiêu phát triển toàn diện con người, văn hóa Việt Nam để yếu tố này thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, động lực phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc”.[15]
Về sức mạnh thời đại, Đảng nhận định rằng hòa bình, hợp tác và phát triển tiếp tục là những xu thế lớn, song đang phải đối mặt với nhiều trở ngại. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc vận dụng những xu thế chung của thế giới vào quá trình phát triển đất nước ngày càng mang tính cấp thiết, song cũng tiềm ẩn ngày càng nhiều nguy cơ do những diễn biến phức tạp, khó lường của chính trị quốc tế. Vì vậy, Đảng đặt ra yêu cầu phải vận dụng sức mạnh thời đại một cách khéo léo, quán triệt quan điểm chỉ đạo “Bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia – dân tộc trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế, bình đẳng, hợp tác, cùng có lợi”, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng, khẳng định Việt Nam là bạn, là đối tác tin cậy và là thành viên tích cực, có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế.[16]
Với yêu cầu thực tiễn này, Việt Nam cần nỗ lực đặt mình vào đúng dòng chảy của thời đại, từ đó phát huy cao nhất sức mạnh dân tộc kết hợp với sức mạnh thời đại nhằm đẩy mạnh toàn diện, đồng bộ công cuộc đổi mới, bảo vệ Tổ quốc, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, xây dựng nền tảng để sớm đưa nước ta trở thành nước phát triển, đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.[17] Với riêng ngoại giao, cần tiếp tục phát huy vai trò tiên phong của đối ngoại trong việc tạo lập và giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của đất nước, huy động các nguồn lực bên ngoài để phát triển, nâng cao vị thế, uy tín của quốc gia.[18] 

2.2. Thanh niên Ngoại giao thấm nhuần, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại

Ngày nay, thanh niên Ngoại giao mang sứ mệnh là nhân tố tiên phong, nòng cốt tạo động lực cho sự đổi mới, phát triển nhằm đóng góp cho sự nghiệp đối ngoại, tiếp tục nâng cao vị thế của đất nước, phát huy vai trò quốc tế của thanh niên Việt Nam.[19] Vì mục tiêu đó, thanh niên Ngoại giao cần luôn cố gắng vào công cuộc mang đất nước vào dòng chảy của thời đại, từ đó phát huy cao nhất sức mạnh dân tộc kết hợp với sức mạnh thời đại. Muốn làm được điều đó, trước hết thanh niên Ngoại giao phải thấm nhuần tư tưởng, luôn lấy lợi ích của quốc gia, dân tộc làm kim chỉ nam trong hành động. Hơn nữa, thanh niên Ngoại giao còn có trách nhiệm vận dụng linh hoạt, sáng tạo những nguyên tắc cốt lõi trong hành động, công việc, học tập của mình.
Trên tinh thần vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về “kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại”, dưới đây, xin đề cập một số giải pháp, phương hướng để thúc đẩy thanh niên Ngoại giao thấm nhuần, phát huy phương châm “Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại”.
Thứ nhất, thanh niên Ngoại giao phải nuôi dưỡng cho mình những “khát vọng cao đẹp”[20] là đóng góp cho sự nghiệp đối ngoại, tiếp tục nâng cao vị thế của đất nước, phát huy vai trò trong các hoạt động quốc tế của thanh niên Việt Nam. Từ những khát vọng này, phải cố gắng cần cù, năng động, sáng tạo biến khát vọng thành những hành động cụ thể cho chính bản thân và đất nước.
Thứ hai, thanh niên Ngoại giao cần cố gắng học tập, trau dồi kiến thức, kỹ năng để trở thành nguồn nhân lực chất lượng cao, đi đầu nắm bắt xu hướng, trở thành người thừa kế trung thành sự nghiệp đối ngoại của Đảng và dân tộc.[21] Về kiến thức, thanh niên Ngoại giao cần hiểu tường tận về nghiệp vụ chuyên môn, đồng thời nắm bắt kịp thời tình hình trong nước và quốc tế. Về kỹ năng, thanh niên Ngoại giao cần thường xuyên trau dồi tinh thần tự học, tự rèn luyện, tự tu dưỡng, tự tin và sống có trách nhiệm. Soi chiếu vào thực tiễn thời đại, trước bối cảnh phát triển nhanh chóng của công nghệ, thanh niên Ngoại giao phải không ngừng học tập, rèn luyện, làm chủ công nghệ, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, tham gia phát triển ngoại giao số, kinh tế số, xã hội số. Hơn thế nữa, Thanh niên Ngoại giao cần phải tiên phong nắm bắt, làm chủ và ứng dụng những công cụ, nền tảng công nghệ như kết nối vạn vật (IoT), điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo (AI) hay dữ liệu lớn .v.v. để hướng đến mục tiêu cao nhất là mang đến lợi ích cho quốc gia, dân tộc.[22]
Trên cơ sở vận dụng đúng đắn, sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh vào công tác đối ngoại, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII đã tiếp tục kế thừa, phát huy, hoàn thiện hơn nữa. nội dung “kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại”. Trong quan điểm chỉ đạo của mình, Đảng đã tiếp tục nhấn mạnh vai trò then chốt của nhiệm vụ phát huy cao nhất sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc, đặc biệt chú trọng vào yếu tố con người, văn hóa Việt Nam, đồng thời quán triệt nguyên tắc bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia – dân tộc trên cơ sở Hiến chương Liên hợp quốc để tiếp tục chủ động, tích cực hội nhập quốc tế sâu rộng. Dưới ánh sáng của Đại hội XIII, thanh niên ngành ngoại giao cần học tập, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào công tác đối ngoại, qua đó phát huy vai trò tiên phong của ngành ngoại giao, đóng góp vào nhiệm vụ bảo đảm nền độc lập, tự chủ của Việt Nam, nâng cao hơn nữa vị thế của quốc gia trên trường quốc tế.
Bạn đọc đừng quên đóng góp tham luận và đăng ký tham dự hội thảo: “Thanh niên Ngoại giao học tập và phát huy tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh trong thời kỳ hội nhập quốc tế” để có cơ hội tìm hiểu những kiến thức bổ ích về chủ đề này nhé!

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1][2][3] Trần Dân Tiên, Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ Tịch, Vinh: Nhà xuất bản Nghệ An, 2004.

[4][8] Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 2, Hà Nội: Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, 2011.

[5] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đảng toàn tập, tập 7, Hà Nội: Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, 2000.

[6] Nguyễn Vinh Quang, “Bác Hồ tranh thủ sự ủng hộ của quốc tế đối với cách mạng Việt Nam”, Quân đội nhân dân, ngày 01/06/2021. Truy cập ngày 21/03/2024.
https://www.qdnd.vn/ky-niem-110-nam-ngay-bac-ho-ra-di-tim-duong-cuu-nuoc/hanh-trinh-lich-su/bac-ho-tranh-thu-su-ung-ho-cua-quoc-te-doi-voi-cach-mang-viet-nam-661321

[7] Lê Văn Hải, “Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong tình hình mới”, Tạp chí Cộng sản, ngày 01/07/2023. Truy cập ngày 21/03/2024.
https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/nghien-cu/-/2018/827522/ket-hop-suc-manh-dan-toc-voi-suc-manh-thoi-dai%2C-bao-ve-vung-chac-to-quoc-trong-tinh-hinh-moi.aspx

[9] Nguyễn Dy Niên, Tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh, Hà Nội: Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, 2008.

[10][13] Trần Chí Trung, Nguyễn Thị Lệ Hà, “Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại để đưa quan hệ đối ngoại đi vào chiều sâu, vì lợi ích quốc gia - dân tộc trong bối cảnh mới”, Tạp chí Cộng sản, ngày 27/08/2023. Truy cập ngày 21/03/2024.
https://tapchicongsan.org.vn/web/guest/quoc-phong-an-ninh-oi-ngoai1/-/2018/828174/ket-hop-suc-manh-dan-toc-voi-suc-manh-thoi-dai-de-dua-quan-he-doi-ngoai-di-vao-chieu-sau%2C-vi-loi-ich-quoc-gia---dan-toc-trong-boi-canh-moi.aspx#

[11][12][14][15][16] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập 1, Hà Nội: Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, 2021.

[17] Thành Chung, “Trung ương Đảng: Đến năm 2045, Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao”, Tuổi trẻ, ngày 02/12/2023. Truy cập ngày 21/03/2024.
https://tuoitre.vn/trung-uong-dang-den-nam-2045-viet-nam-tro-thanh-nuoc-phat-trien-thu-nhap-cao-20231202124528024.htm

[18] “Bế mạc Hội nghị Ngoại giao lần thứ 32: Đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động của ngành”, Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, ngày 23/12/2023. Truy cập ngày 21/03/2024.
https://dangcongsan.vn/thoi-su/be-mac-hoi-nghi-ngoai-giao-lan-thu-32-doi-moi-nang-cao-hieu-qua-hoat-dong-cua-nganh-656288.html

[19][22] Nguyễn Đồng Anh, “Thanh niên ngoại giao và sức bật mới trong kỷ nguyên chuyển đổi số”, Thông tin đối ngoại, ngày 26/1/2023. Truy cập ngày 21/03/2024.
https://ttdn.vn/nghien-cuu-trao-doi/ly-luan-thuc-tien/thanh-nien-ngoai-giao-va-suc-bat-moi-trong-ky-nguyen-chuyen-doi-so-72888

[20] Nguyễn Anh Tuấn, “Khơi dậy khát vọng cống hiến, thực hiện lẽ sống cao đẹp và quét sạch chủ nghĩa cá nhân trong thanh niên Việt Nam hiện nay”, Tạp chí Cộng sản, ngày 26/3/2023. Truy cập ngày 21/03/2024.
https://www.tapchicongsan.org.vn/media-story/-/asset_publisher/V8hhp4dK31Gf/content/khoi-day-khat-vong-cong-hien-thuc-hien-le-song-cao-dep-va-quet-sach-chu-nghia-ca-nhan-trong-thanh-nien-viet-nam-hien-nay

[21] Đậu Tiến Đạt, “Cán bộ ngoại giao trẻ cần nâng cao tinh thần phụng sự Tổ quốc”, Thanh niên, ngày 23/3/2023. Truy cập ngày 21/03/2024.
https://thanhnien.vn/can-bo-ngoai-giao-tre-can-nang-cao-tinh-than-phung-su-to-quoc-185230323041443173.htm