[Ngày này năm xưa | 30_08_2020] HÌNH ẢNH

Cách đây tròn 75 năm, vào 16 giờ ngày 30/8/1945, hàng vạn nhân dân Huế tụ họp tại Ngọ Môn chứng kiến một sự kiện lịch sử trọng đại: vua Bảo Đại đọc chiếu thoái vị và trao ấn kiếm cho đại diện của Chính phủ lâm thời, đặt dấu chấm hết cho chế độ phong kiến ở Việt Nam.

Vua Bảo Đại, tên khai sinh là Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy, là vị vua thứ 13 của nhà Nguyễn, cũng là vị vua cuối cùng trong lịch sử Việt Nam. Ông được đánh giá là người chịu nhiều ảnh hưởng của phương Tây vì từng có 10 năm du học tại Pháp. Bảo Đại lên ngôi không có thực quyền, trở thành một vị vua bù nhìn mặc cho thực dân Pháp đô hộ nước ta.

Sự kiện vua Bảo Đại thoái vị là kết quả tất yếu của một giai đoạn lịch sử mang tính bước ngoặt. Tháng 8/1945, chớp lấy thời cơ phát xít Nhật bại trận trong Thế chiến lần thứ hai, Đảng ta đã phát động cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, hàng loạt các cuộc khởi nghĩa đã diễn ra trên khắp cả nước và giành được thắng lợi vẻ vang. Trong đó, cuộc khởi nghĩa của nhân dân Thừa Thiên Huế thành công đã trực tiếp buộc vị vua cuối cùng của triều Nguyễn phải từ bỏ ngai vàng.

Trong không khí đấu tranh cách mạng sục sôi, ngày 22/8 vua Bảo Đại nhận được một bức điện tín từ Ủy ban Dân tộc Giải phóng với nội dung: “Trước ý chí đồng nhứt của toàn thể dân chúng Việt Nam, sẵn sàng hy sinh tất cả để cứu vãn nền độc lập quốc gia, chúng tôi thành kính xin đức Hoàng đế hãy làm một cử chỉ lịch sử để từ bỏ ngai vàng”. Tối hôm đó, đài phát thanh Huế đã phát đi lời tuyên bố thoái vị của nhà vua: “Trẫm ưng làm dân một nước độc lập hơn làm vua một nước nô lệ. Trẫm chắc rằng toàn thể quốc dân cũng một lòng hy sinh như Trẫm”. Chiều ngày 30/8/1945, trước sự chứng kiến của gần 6 vạn đồng bào Huế, lễ thoái vị của vua Bảo Đại được chính thức tổ chức ở Ngọ Môn.

Trong cuốn hồi ký “Từ triều đình Huế đến chiến khu Việt Bắc” của ông Phạm Khắc Hòe (lúc bấy giờ là Đổng lý Ngự tiền văn phòng của vua Bảo Đại) có đoạn miêu tả: “Bảo Đại đọc tờ Chiếu thoái vị một cách xúc động có khi tắt cả tiếng. Bảo Đại đọc xong thì trên kỳ đài cờ vàng của nhà vua từ từ hạ xuống và lá cờ nền đỏ thắm tươi long lanh năm cánh sao vàng được kéo lên giữa tiếng vỗ tay, những tiếng hoan hô như sấm cắt ngang bởi 21 phát súng lệnh vang lên chào quốc kỳ mới của Tổ quốc hồi sinh. Tiếng súng lệnh chấm dứt. Bảo Đại hai tay đưa lên trao cho ông Trưởng đoàn Đại biểu chính phủ quốc ấn bằng vàng nặng gần mười ki lô gam và chiếc quốc kiếm để trong vỏ bằng vàng nạm ngọc. Rồi ông Trần Huy Liệu đọc bản tuyên bố của Đoàn đại biểu Chính phủ…”. Như vậy, vua Bảo Đại đã trở thành công dân Vĩnh Thụy của một nước tự do và ngay sau đó được chủ tịch Hồ Chí Minh mời làm cố vấn cho Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (1945-1946).

Có thể khẳng định rằng, sự kiện vua Bảo Đại thoái vị mang ý nghĩa lịch sử vô cùng to lớn. Một là, nó đã đặt dấu chấm hết cho chế độ phong kiến tồn tại hơn 10 thế kỷ ở Việt Nam, mở ra một kỷ nguyên mới của độc lập dân tộc với nhân dân là người làm chủ đất nước. Hai là, vua Bảo Đại tuyên bố thoái vị cũng đã triệt tiêu một đầu mối mà các thế lực đế quốc, phản động muốn duy trì, sử dụng để mưu toan chống phá chính quyền cách mạng, đặt lại ách thống trị lên đất nước ta. Ba là, việc vua Bảo Đại tự nguyện thoái vị đã góp phần làm nên giá trị nhân văn cũng như khẳng định tính chính nghĩa của cuộc Tổng khởi nghĩa tháng Tám bởi sự yên bình, không có đổ máu khi quyền lực được chuyển về tay của nhân dân.

Tựu trung lại, sự kiện vua Bảo Đại - vị vua cuối cùng của triều đại phong kiến Nguyễn - thoái vị là một cột mốc lớn trong lịch sử Việt Nam. Đây là sự kiện chính thức khép lại chế độ xã hội phong kiến, mở ra nền dân chủ nhân dân ở nước ta. Chỉ ba ngày sau khi vua Bảo Đại thoái vị, trên quảng trường Ba Đình lịch sử, chủ tịch Hồ Chí Minh đã tuyên bố trước toàn thể đồng bào và thế giới về sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa “của dân, do dân, vì dân”.

Nguồn tham khảo:

“Lịch sử biên niên Đảng Cộng sản Việt Nam” tập 2, 2008, NXB Chính trị Quốc gia.

Phạm Khắc Hòe, “Từ triều đình Huế đến chiến khu Việt Bắc”, 1984, NXB Hà Nội.