[Ngày này năm xưa | 09_08_2020] HÌNH ẢNH

Trong một bài phát biểu trên sóng truyền hình vào tối ngày 08/08/1974, đứng trước sức ép đến từ Quốc hội và công chúng vì có dính líu đến vụ Watergate, tổng thống Mỹ Richard M. Nixon thông báo ý định từ chức. Bê bối Watergate trở thành vụ bê bối lớn nhất trong lịch sử nước Mỹ, dẫn tới hệ quả là lần đầu tiên và cũng là lần duy nhất tính đến thời điểm hiện tại, một tổng thống Mỹ phải từ chức trước khi kết thúc nhiệm kỳ của mình.

Ngày 07/06/1972, năm người đàn ông đã bị bắt giữ vì đột nhập vào trụ sở của Uỷ ban Toàn quốc của Đảng Dân chủ tại tòa nhà Watergate ở thủ đô Washington, D.C. với hành vi xâm nhập, nghe lén trái phép và chụp ảnh các tài liệu tối mật trong văn phòng của Chủ tịch Hội đồng Lawrence O’Brien. Tờ Washington Post tiết lộ cả 5 người bị bắt giữ đều liên quan đến Ủy ban Tái tranh cử của Nixon. Trước những nghi vấn của dư luận, Richard Nixon một mực khẳng định mình không có liên quan gì đến vụ việc, và với niềm tin từ các cử tri, ông vẫn giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống năm đó với khoảng cách an toàn trước ứng cử viên của Đảng Dân chủ.

Tuy vậy, các diễn biến sau đó lại cho thấy rằng vị tổng thống lúc bấy giờ đã không hoàn toàn nói thật. Chỉ vài ngày sau khi các đối tượng tình nghi bị bắt giữ, người ta phát hiện Nixon đã chuyển một khoản tiền lớn cho bọn tội phạm, có thể nhằm ngăn chặn các lời khai bất lợi cho mình. Các cuộc điều tra sau đó của tờ Washington Post còn cho thấy Nixon cài máy nghe lén trong phòng bầu dục, và chỉ đạo CIA cản trở quá trình điều tra vụ Watergate của FBI. 

Mặc dù những bằng chứng còn chưa đầy đủ do sự bất hợp tác của Nixon, hàng loạt các cáo buộc liên tiếp cũng khiến cho hình ảnh của tổng thống trước công chúng ngày càng xấu đi. Đến cuối tháng 7/1974, Hạ viện đã phê chuẩn ba điều khoản luận tội Tổng thống Nixon bao gồm cản trở công lý, lạm dụng quyền hạn tổng thống và ngăn cản quá trình điều tra. Ngày 30/07, dưới sức ép của Tòa án Tối cao, Nixon cuối cùng cũng chấp nhận công khai đoạn ghi âm được cho là có nội dung liên quan đến vụ Watergate giữa ông và nhân viên Nhà Trắng, trong đó có bằng chứng cho việc Tổng thống Nixon yêu cầu FBI dừng điều tra vụ Watergate. Đoạn ghi âm này được xem như là "khẩu súng bốc khói" giết chết nhiệm kỳ của Tổng thống. Ba ngày sau đó, Nixon tuyên bố từ chức.

Toàn bộ Hoa Kỳ đã bị sốc bởi vị Tổng thống chính họ đã bỏ phiếu bầu ra lại thực hiện những hành động dối trá và lạm dụng quyền lực. Allan Lichtman, giáo sư sử học chuyên nghiên cứu về các đời tổng thống Mỹ thuộc American University, nói rằng vụ bê bối Watergate là một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử chính trị của Mỹ. “ Cho đến giờ vụ này vẫn là nỗ lực toàn diện nhất của một tổng thống và chính quyền của ông ta làm xói mòn tiến trình dân chủ”. Vụ bê bối dẫn đến hậu quả là công chúng Hoa Kỳ không bao giờ còn có thể tin tưởng vị Tổng thống của họ như trước, vì vô vàn những bí mật mà chính quyền ra sức che đậy. Trong quá trình diễn ra những vụ điều tra, chính trường Mỹ chưa bao giờ căng thẳng như thế từ khi diễn ra nội chiến. Sự nghi ngờ, chia rẽ, phân chia cực, phe phái trong nội bộ ngày càng rõ rệt và xu hướng này ngày càng tăng cao trong những năm gần đây.

Tuy nhiên, không thể nói vụ Watergate không có những tác động tích cực tới đời sống chính trường Mỹ. Watergate đánh dấu thành quả của sự kết hợp giữa các cơ quan điều tra độc lập của Mỹ và báo chí, mà điển hình ở đây là tờ Washington Post. Những phát hiện về sự dính líu của chính phủ Richard Nixon để che đậy vụ việc, các cuộc “đi đêm” cũng như các hành vi lạm dụng quyền hạn của quan chức chính phủ đã mở ra một làn sóng kêu gọi minh bạch hoá chính phủ và cho phép công chúng có quyền tiếp cận nhiều hơn đối với các tài liệu nhà nước. Sau vụ Watergate, Quốc hội Mỹ cũng thông qua một loạt các đạo luật cải cách về vấn đề gây quỹ khi tranh cử, đạo đức chính phủ và tự do thông tin. Những vụ luận tội Tổng thống sau đó ở Hoa Kỳ (Bill Clinton năm 1998 và Donald Trump năm 2019) cũng dựa trên những nguyên tắc mà Watergate đã tạo ra. Watergate không chỉ là vụ bê bối đã buộc một tổng thống Mỹ phải từ chức, mà nó còn đúng như những gì mà tờ USA Today đã nhận định, là vụ bê bối “mãi mãi làm thay đổi nền chính trị nước Mỹ”.

Nguồn tham khảo:

1. History, “President Richard Nixon announces he is resigning”, A&E Television Networks, 24/09/2009, truy cập ngày 09/08/2020, https://www.history.com/this-day-in-history/nixon-resigns

2. History, “The Watergate Scandal: A timeline”, A&E Television Networks, truy cập ngày 09/08/2020, https://www.history.com/.../watergate-scandal-timeline-nixon

3. Phương Thảo, “ Bê bối Watergate: Nixon sụp đổ, chính trị Mỹ mãi mãi thay đổi”, Zing News, 21/05/2017, truy cập ngày 09/08/2020, https://zingnews.vn/be-boi-watergate-nixon-sup-do-chinh...