[Ngày này năm xưa | 01_09_2020]

Với vị trí địa lý mang ý nghĩa chiến lược, Việt Nam đã lọt vào tầm ngắm của Pháp và các nước phương Tây từ thế kỷ 18. Cho đến ngày 1/9/1858, những phát súng đầu tiên của liên quân Pháp - Tây Ban Nha bắn vào bán đảo Sơn Trà Đà Nẵng đã mở đầu cho cuộc phiêu lưu của Pháp ở Đông Dương, đặt Việt Nam vào thời kỳ nô lệ dưới gót giày thực dân.

Ngày 31/08/1858, liên quân Pháp – Tây Ban Nha dàn trận trước cửa biển Đà Nẵng với hơn 2500 quân đi trên 17 tàu chiến, trong đó có soái hạm trang bị đại bác.[1]  Pháp chọn Đà Nẵng làm mục tiêu tấn công đầu tiên vì i) Đà Nẵng là cảng nước sâu vì vậy tàu chiến có thể hoạt động dễ dàng; ii) Có thể dùng Đà Nẵng làm bàn đạp tấn công Huế,buộc triều Nguyễn phải đầu hàng, kết thúc nhanh chóng cuộc xâm lược Việt Nam; iii)Là nơi thực dân Pháp xây dựng được cơ sở giáo dân theo Kitô, chúng hy vọng được giáo dân ủng hộ.

Rạng sáng 1-9-1858, không chờ quân triều đình trả lời tối hậu thư, quân Pháp đã nổ súng vào bán đảo Sơn Trà. Vũ khí hiện đại đã tạo cho liên quân Pháp-Tây Ban Nha lợi thế ngay từ đầu, các đồn An Hải và Điện Hải (Trà Sơn) bị vỡ, quân triều đình phải lui về Hòa Vang.Tuy không thể ngăn chặn được Pháp đổ bộ lên bán đảo Sơn Trà do lực lượng quân đội nhiều hạn chế, yếu kém, Quân và dân Đà Nẵng dưới sự chỉ huy của Nguyễn Tri Phương đã chiến đấu rất kiên cường, lập một phòng tuyến kiên cố chạy từ Hải Châu đến Phù Ninh, tạo thành một bức chắn bảo vệ Đà Nẵng, ngăn chặn quân địch từ phía ngoài mé biển và đẩy lùi nhiều đợt tấn công của kẻ thù.

Với chiến lược phòng thủ sáng suốt của quân đội Nguyễn Tri Phương, thực dân Pháp đã không thể thực hiện được mục tiêu đánh chiếm Đà Nẵng nhanh gọn và bị kẹt tại biển Đà Nẵng suốt 5 tháng trời.  Đô đốc Rigau De Genoluiily đã mở một mặt trận khác ở Gia Định, chỉ để lại một lượng ít quân tại Đà Nẵng, cùng với đó, Genoluiily cũng xin rút lại nhiệm vụ ở Đà Nẵng vì theo đánh giá, trận chiến ở Đà Nẵng đã thất bại.

Đô đốc Rigau De Genoluiily viết thư về báo cáo cho Chính phủ Pháp ngày 15/6/1859 viết” Những người An Nam đã trở thành những chiến sĩ dũng cảm, chúng tôi có chiếm lĩnh được trận địa, nhưng họ chỉ lui vài trăm thước để ẩn nấp trong những chiến lũy được xây dựng kiên cố phi thường, cuộc chiến tranh chống nước này còn khó hơn chống lại Vương quốc Trung Hoa.” [2]

Kết cục, sau 18 tháng đánh chiếm Đà Nẵng (từ 1-9-1858 đến 23-3-1860), Page - thiếu tướng Tổng chỉ huy liên quân Pháp - Tây Ban Nha - được lệnh của Chính phủ Pháp rút hết quân ra khỏi Đà Nẵng để đưa sang hỗ trợ cho chiến trường Trung Quốc. Trước khi rút quân, Page ra lệnh đốt hết các đồn trại ở Sơn Trà, An Hải, Điện Hải, Trà Úc và đành phải để lại một nghĩa địa và hàng trăm nấm mồ quân xâm lược nằm rải rác trên bán đảo Sơn Trà. Đây là nghĩa địa quân xâm lược duy nhất còn tồn tại đến ngày nay ở nước ta.[3]

Có thể nói, trận chiến chống Pháp tại Đà Nẵng 1858 với ý nghĩa mở đầu cho cuộc xâm lược Việt Nam của Pháp  là thắng lợi lớn và duy nhất của quân và dân ta ở mặt trận Đà Nẵng trong hơn một phần tư thế kỷ chống xâm lược từ 1858 đến 1884, nó đã tạo khí thế và đem lại nhiều kinh nghiệm cho công cuộc kháng chiến sau này.

Tham khảo:

[1], [2] Báo Nhân dân, Phim tài liệu: “Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh - Biên niên sử truyền hình - Phần 1”, ngày 4 tháng 2, 2020.

[3] Cổng thông tin điện tử Đà Nẵng, “Cuộc kháng chiến chống xâm lược Pháp đầu tiên của quân và dân ta ở mặt trận Đà Nẵng năm 1858”