[Ngày này năm xưa | 06_08_2020]

Tháng Tám năm 1945, với những chiến thắng của quân đồng minh ở mặt trận phía Tây và những thất bại liên tiếp của phát xít Nhật, thế chiến thứ Hai đã gần như đi đến hồi kết. Hoa Kỳ, với tham vọng gây áp lực khiến quân Nhật đầu hàng mà không cần tổn hại tới quân sĩ, đã trở thành quốc gia đầu tiên và duy nhất sử dụng vũ khí hạt nhân trong chiến tranh.


Ngày 06/08/1945, theo lệnh của tổng thống Harry S. Truman, chiếc máy bay B-29 “Enola Gay” tiến vào vùng trời của thành phố Hiroshima, Nhật Bản. Không một lời cảnh báo, vào lúc 8h15p sáng, quả bom nguyên tử mang tên Little Boy - chứa 60kg uranium 235, tương đương với 15 nghìn tấn thuốc nổ TNT - được thả xuống trung tâm thành phố. Quả bom phát nổ cách mặt đất 600m, ngay lập tức giết chết 70.000 người và phá hủy gần 90% nhà cửa. Gần 30.000 người khác chết dần dần trong những ngày sau đó do bỏng, do các thương tích nghiêm trọng cùng ngộ độc phóng xạ nặng. Chỉ trong vài phút, dưới sức nóng và sức ép từ vụ nổ, thành phố Hiroshima đông đúc và nhộn nhịp đã trở thành bình địa, hay như nhiều người kể lại – thành phố đã trở thành một nghĩa trang khổng lồ.


3 ngày sau khi ném bom Hiroshima, Hoa Kỳ tiếp tục thả một quả bom nguyên tử khác với tên gọi “Fat man” xuống thành phố Nagasaki, giết chết thêm 40.000 thường dân. Trước những tổn thất nặng nề, ngày 15/08/1945, Nhật Bản tuyên bố chấp nhận đầu hàng quân Đồng minh vô điều kiện.


Lý do lớn nhất và lý do phổ biến mà quân đội Hoa Kỳ đưa ra trước dư luận cho việc sử dụng bom nguyên tử, gây ra cái chết cho hàng trăm nghìn người Nhật là để ép Nhật Bản đầu hàng mà không cần đến các biện pháp quân sự, tránh tổn hại về sức người và sức của cho nước Hoa Kỳ. Tuy nhiên, các nhà sử học cho rằng còn nhiều các nhân tố khác tác động tới quyết định này. (i) Thứ nhất, nước Hoa Kỳ muốn ghi danh với tư cách là người đã đánh bại phát xít Nhật, ghi công trong cuộc chiến chống lại phe Trục. Điều này càng hợp lý hơn trong bối cảnh bấy giờ khi Hồng quân Liên Xô liên tục lập công trong việc diệt trừ Phát xít Đức. (ii) Thứ hai, Hoa Kỳ sử dụng hai vụ đánh bom như một màn trình diễn trước thế giới về khả năng quân sự của mình, cũng là để đưa ra lời cảnh báo về thứ vũ khí mạnh mẽ mà lúc bấy giờ chỉ nước Hoa Kỳ mới có được. (iii) Thứ ba, cũng có khả năng Hoa Kỳ mạnh tay với Nhật Bản nhằm trả đũa cuộc tấn công bất ngờ của phát xít Nhật vào căn cứ hải quân Hoa Kỳ tại Trân Châu Cảng cách đó 4 năm, một bóng đen trong lịch sử quân sự của nước này.


Mặc cho những lý do Hoa Kỳ đưa ra cho hành động của mình, dư luận quốc tế lúc bấy giờ có nhiều những phản ứng trái chiều gay gắt về quyết định của Hoa Kỳ. Nhiều tờ báo lên án kịch liệt hành vi sử dụng vũ khí nguyên tử, cho rằng đó là hành vi trái đạo đức và không thể biện minh, thậm chí gọi đây là một tội ác chiến tranh. Nhiều người chỉ trích khả năng đánh giá tình hình của nước Hoa Kỳ, cho rằng việc sử dụng bom nguyên tử là không cần thiết khi mà nước Nhật lúc đó đã sẵn sàng đầu hàng.


Nhiều năm sau hai vụ đánh bom thảm khốc, quan hệ giữa Hoa Kỳ và Nhật Bản đã trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm, từ những mâu thuẫn sau chiến tranh tới quan hệ đồng minh chiến lược trong hiện tại. Tuy nhiên cho tới bây giờ, người Hoa Kỳ vẫn lảng tránh khi nói về quyết định lúc bấy giờ của tổng thống Harry S. Truman và những khía cạnh phi nhân đạo của quyết định ấy. Cho đến năm 2016, Barack Obama trở thành vị tổng thống Hoa Kỳ đầu tiên đến thăm thành phố Hiroshima kể từ khi Thế chiến thứ hai kết thúc. Obama đã lắng nghe lời tường thuật của những nhân chứng đã sống sót qua những trải nghiệm kinh hoàng của Hiroshima tháng 8 năm 1945. Vị cựu tổng thống Hoa Kỳ cho rằng: “Những trải nghiệm đó thách thức sự tự thỏa mãn của chúng ta. Chúng cho ta cơ hội nhìn nhận lại trách nhiệm đạo đức của mình, cho chúng ta cơ hội thay đổi.”


Hơn thế, câu chuyện của Hiroshima và Nagasaki đã có những tác động lớn tính chất quan hệ quốc tế. Hai quả bom nguyên tử nổ trên bầu trời Nhật Bản đã khởi nguồn cho cuộc chạy đua vũ khí hạt nhân lớn chưa từng thấy trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, một cuộc cạnh tranh kéo dài tới tận ngày hôm nay. Cũng chính vì vậy mà thế giới nhận thức được mức độ nguy hiểm của vũ khí hạt nhân, một thứ vũ khí hủy diệt mà các quốc gia vừa khao khát, vừa sợ hãi sức mạnh khủng khiếp của chúng.


Nguồn tham khảo:

1. Browne, Ryan, Scottie Andrew. “Why the US dropped an atomic bomb on Hiroshima”, CNN, 06/08/2019, truy cập ngày 06/08/2020. https://edition.cnn.com/.../hiroshima.../index.html

2. Royde-Smith, John and Thomas A. Hughes, “World War Two”, Encyclopedia Britannica, truy cập ngày 06/08/2020.

https://www.britannica.com/event/World-War-II

3. Robinson, Nathan. “How to justify Hiroshima”, Current Affairs, 11/05/2016, truy cập ngày 06/08/2020. https://www.currentaffairs.org/.../how-to-justify-hiroshima

4. Phelps, Christopher. “Was Hiroshima necessary”, Marxist.org, 06/1995, truy cập ngày 06/08/2020. https://www.marxists.org/history/etol/newspape/atc/2783.html

5. Oswald, Rachel. “Re-evaluating the Lessons of Hiroshima”, Roll Call. Truy cập ngày 06/08/2020. https://www.rollcall.com/.../re-evaluating-the-lessons.../