[Tuyến bài khác _ Kỷ niệm 80 tổng tuyển cử đầu tiên] HÌNH ẢNH


Kể từ thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, cuộc Tổng tuyển cử ngày 06/01/1946 đã được xác lập là mốc son trong lịch sử dân tộc, khẳng định quyền làm chủ của nhân dân. Đến đầu năm 2026, khi cả nước đang chuẩn bị cho cuộc bầu cử Quốc hội khóa XVI trong bối cảnh Đảng và Nhà nước quyết liệt đẩy mạnh đổi mới, tinh gọn bộ máy hệ thống chính trị, những giá trị về quyền làm chủ của nhân dân và tinh thần đoàn kết dân tộc được khẳng định từ cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 lại càng khẳng định tính thời đại sâu sắc. Qua bài kỷ niệm lần này, hãy cùng Galileo Society nhìn lại chặng đường vẻ vang và những bài học trường tồn từ “Cuộc bầu cử giữa vòng vây lịch sử” năm ấy nhé! 

1. Hoàn cảnh lịch sử của cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa 

Trong giai đoạn cuối của Chiến tranh thế giới thứ hai, tình hình quốc tế có những chuyển biến phức tạp, tác động trực tiếp đến cách mạng Việt Nam. Sự thất bại của phe phát xít chỉ còn là vấn đề thời gian và làn sóng cách mạng giải phóng dân tộc trỗi dậy nhanh chóng tại nhiều quốc gia châu Á, châu Phi, làm lung lay hệ thống của chủ nghĩa đế quốc. Trước tình hình đó, các nước Đồng minh đã tiến hành thảo luận về phân chia ảnh hưởng và xây dựng trật tự quốc tế mới sau chiến tranh. Theo thỏa thuận của Hội nghị Potsdam (17/7/1945 - 02/8/1945), Đông Dương được chia thành hai khu vực để giải giáp quân đội Nhật Bản, lấy vĩ tuyến 16 làm ranh giới tạm thời với phía Bắc giao cho quân đội Tưởng Giới Thạch và phía Nam giao cho quân đội Anh.[1] Tuy nhiên, việc thực thi nghĩa vụ quốc tế này đã trở thành tiền đề để lực lượng Đồng minh, đặc biệt là Anh và Trung Hoa Dân quốc cùng thực dân Pháp triển khai các mưu đồ chính trị nhằm xâm phạm chủ quyền nước ta.


Về tình hình trong nước, lực lượng của Tưởng Giới Thạch với 20 vạn quân kéo vào miền Bắc với nhiều hoạt động can thiệp và hậu thuẫn cho các lực lượng chống phá như Việt Nam Quốc dân Đảng (Việt Quốc) và Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội (Việt Cách). Các tổ chức này đã thực hiện âm mưu lật đổ chính quyền cách mạng, yêu cầu chia ghế trong Chính phủ mà không qua bầu cử.[2] Lợi dụng việc giải giáp quân Nhật ở phía Nam vĩ tuyến 16, quân đội Anh đã ký hiệp ước với quân đội Pháp, bí mật hỗ trợ Pháp trở lại xâm lược nước ta. Ngày 23/9/1945, quân đội Pháp nổ súng đánh chiếm Sài Gòn, mở đầu cuộc chiến tranh xâm lược nước ta lần thứ hai.[3] Diễn biến này làm cho tình hình trong nướctrở nên đặc biệt phức tạp, khi chính quyền cách mạng non trẻ đồng thời phải đối mặt với nguy cơ chiến tranh và sự can thiệp của các lực lượng nước ngoài. Trong bối cảnh đó, việc tổ chức Tổng tuyển cử trở thành một bước đi chính trị quan trọng nhằm xác lập cơ sở pháp lý và tính chính danh của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. 

Bên cạnh những sức ép về chính trị và quân sự, đất nước còn tồn tại nhiều khó khăn sâu sắc trên phương diện kinh tế - xã hội. Nạn đói năm Ất Dậu 1945 khiến hơn 2 triệu người chết, ảnh hưởng từ thiên tai gây thiệt hại nặng nề cho sản xuất nông nghiệp.[4] Bên cạnh đó, ngân khố quốc gia chỉ còn 1.230.720 đồng, trong khi Ngân hàng Đông Dương vẫn nằm dưới sự kiểm soát của thực dân Pháp.[5] Lúc bấy giờ, hơn 90% dân số không biết chữ. Bên cạnh đó, nhiều tệ nạn xã hội do chế độ thực dân cũ để lại tiếp tục ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống nhân dân.[6] Cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa diễn ra trong bối cảnh nền chính trị quốc tế chuyển biến phức tạp và đất nước ta đang đứng trước tình thế “ngàn cân treo sợi tóc”. 

2. Dấu mốc vàng son của cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 

Dấu mốc vàng son của cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 được thể hiện rõ qua công tác chuẩn bị được tiến hành vô cùng cẩn thận. Trước hết, với mục đích tuyên truyền cho Tổng tuyển cử, các ấn phẩm báo chí cách mạng như số đặc biệt “Trước ngày tổng tuyển cử làm gì” của báo Quốc hội đã phổ biến thể lệ bầu cử và giải thích ý nghĩa của cuộc Tổng tuyển cử đối với toàn thể nhân dân.[7] Bên cạnh đó, nhiều cuộc tiếp xúc cử tri cũng được triển khai rộng khắp cả nước, đặc biệt sôi động ở Thủ đô Hà Nội. Chiều ngày 05/01/1946, tại Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trực tiếp kêu gọi đồng bào cả nước đi bỏ phiếu, trong đó có đoạn: “Ngày mai là một ngày vui sướng của đồng bào ta, vì ngày mai là ngày Tổng tuyển cử, vì ngày mai là một ngày đầu tiên trong lịch sử Việt Nam mà nhân dân ta bắt đầu hưởng dụng quyền dân chủ của mình”, nhấn mạnh rằng công việc của cách mạng lúc bấy giờ đòi hỏi mỗi người phải đặt lợi ích chung của dân tộc lên trên lợi ích cá nhân. Những hoạt động ấy đã góp phần khơi dậy mạnh mẽ tinh thần làm chủ của nhân dân trước ngày Tổng tuyển cử lịch sử. 

Song, cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 được tiến hành trong hoàn cảnh hết sức hiểm nghèo của nước ta. Trong hồi ký của cố đại biểu Quốc hội khóa I Lâm Quang Thự có ghi rõ, ở miền Bắc, phần tử Quốc Dân Đảng chĩa súng về nhân dân đi bầu cử. Tại miền Bắc, chúng sai người tháo khẩu hiệu, thu thẻ cử tri, mang tiểu liên đến làng Ngũ Xã không cho dân đặt hòm phiếu. Nhân dân miền Trung, miền Nam đi bầu cử trong vòng vây của súng đạn khi máy bay Pháp ném bom ở những cách hòm phiếu chỉ vài trăm mét. Tại Tân An (Long An), chúng xả súng bắn vào nơi nhân dân đi bỏ phiếu, làm 14 người chết và nhiều người bị thương. Tại Sài Gòn, hơn 40 cán bộ trong Ban Tuyên truyền bầu cử hy sinh.[8] 

Thế nhưng sự chống phá của kẻ thù cũng không ngăn được người dân xuống đường đi bỏ phiếu với tư cách công dân một nước tự do, độc lập. Bất chấp bị ngăn cản, truy đuổi gắt gao, người dân vẫn tìm mọi biện pháp để có thể thực hiện quyền bầu cử: ôm hòm phiếu chạy đi nơi khác tiếp tục bầu, bỏ phiếu vào ban đêm, đem thức ăn theo khi bị truy quét, làm thêm hòm phiếu giả. Những lá phiếu của nhân dân lúc ấy được ví như những “lá phiếu đào”.[9] Dù có phải hi sinh thân mình, người dân cũng quyết tâm bỏ phiếu bầu ra Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. 

Đáp lại lời kêu gọi thiêng liêng của Tổ quốc, 89% cử tri cả nước đã tham gia cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên vào ngày 06/01/1946, theo nguyên tắc dân chủ, tiến bộ: phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín đã hoàn toàn thắng lợi.[10] Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời với 333 đại biểu, trong đó có 57% số đại biểu thuộc các đảng phái khác nhau; 43% số đại biểu không đảng phái; 87% số đại biểu là công nhân, nông dân, chiến sĩ cách mạng.[11] Đặc biệt, sự hiện diện của 10 đại biểu nữ, 34 đại biểu dân tộc thiểu số, cùng các đại biểu từ cả ba miền Bắc - Trung - Nam, đã minh chứng cho một dân tộc đoàn kết, không phân biệt giới tính hay sắc tộc.[12] Chính trong bầu không khí ấy, tinh thần bình đẳng còn được khắc họa đậm nét hơn qua một sự kiện hy hữu khi Hồ Chủ tịch đã từ chối bản đề nghị của Chủ tịch Ủy ban Hành chính Trần Duy Hưng về việc đề xuất “Cụ Hồ Chí Minh không phải ra ứng cử trong cuộc Tổng tuyển cử sắp tới” và suy tôn Bác là Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ cộng hoà. Người đã viết thư cảm tạ và đề nghị đồng bào cho Người thực hiện quyền và nghĩa vụ của người công dân.[13] Hành động của Người đã giúp đập tan các luận điệu xuyên tạc, vừa khẳng định sự bình đẳng trước pháp luật của mọi người dân, vừa thể hiện tính chính danh của Nhà nước ta. 

3. Giá trị lịch sử của cuộc Tổng tuyển cử Quốc hội khóa I 

Trong 80 năm thành lập và phát triển đất nước, Tổng tuyển cử Quốc hội năm 1946 được coi là cột mốc vĩ đại cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng Tổ quốc. Cuộc Bầu cử Quốc hội khóa đầu tiên là một sự kiện quan trọng diễn ra sau bốn tháng kể từ khi thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (02/9/1945), khi chính quyền mới là chính phủ lâm thời, chưa có cơ quan đại diện hợp pháp của toàn dân.[14] Vì vậy, Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra đời đã đánh dấu bước phát triển trong quá trình xây dựng thể chế, xác lập tính hợp pháp và xây dựng bộ máy chính trị. Đây được xem là bước mở đầu hình thành chế độ dân chủ khi chính quyền mới không chỉ là lực lượng cách mạng, mà đã trở thành một nhà nước có tổ chức trên nền tảng cơ sở dân chủ, tiến bộ.[15] 

Trước đây, khi xã hội vận hành theo trật tự phong kiến dưới chế độ quân chủ chuyên chế, với quan niệm “trung quân ái quốc,” nhân dân không có quyền lực chính trị thực sự. Trong thời kỳ thuộc địa của Pháp (1885 - 1945), dù tồn tại các cơ chế như Viện Dân biểu và Hội đồng Thuộc địa, quyền lực thực tế vẫn nằm trong tay chính quyền thực dân, người dân không có quyền bầu cử đại diện trên thực tế.[16] Do đó, Tổng tuyển cử 1946 là lần đầu tiên trong lịch sử người dân trực tiếp tham gia quyết định người đại diện cho tiếng nói của mình tại Quốc hội.[17] Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhận định, đây là lần đầu tiên người dân Việt Nam được thể hiện quyền làm chủ của mình trong một quốc gia theo chính thể cộng hòa - dân chủ.[18] 

Tổng Bí thư Tô Lâm nhận định cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 là mốc son chói lọi, đánh dấu sự phát triển nhảy vọt về thể chế dân chủ và được tổ chức theo những nguyên tắc dân chủ tiến bộ nhất.[19] Giá trị lịch sử của cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên đến nay vẫn còn nguyên, tiếp tục được vận dụng vào công tác bầu cử Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp.[20] Bài học từ lịch sử cho thấy sự kiên định và không ngừng phát huy nguyên tắc quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân luôn là điều kiện tiên quyết để củng cố tính chính danh, tính hợp hiến và hợp pháp của bộ máy nhà nước. Trong bối cảnh hiện nay, nhận thức về tầm quan trọng của việc bầu cử và nguyên tắc đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân đối với mỗi người dân càng có ý nghĩa thiết thực.[21] Do đó, quyền bầu cử không chỉ là một trong những quyền dân chủ cơ bản của mỗi công dân, mà còn phản ánh một bề dày lịch sử đấu tranh hào hùng của dân tộc. 

Nguồn tham khảo: 

[1] Xuân Phong, “Những ngày đầu của Chính phủ sau Cách mạng tháng Tám.” Thông tấn xã Việt Nam, Ngày 02/09/2016. Truy cập ngày 15/3/2026. https://baotintuc.vn/chinh-tri/nhung-ngay-dau-cua-chinh-phu-sau-cach-mang-thang-tam 20160901055308012.htm 

[2] Nguyễn Thanh Xuân. “Hiệp định sơ bộ ngày 06/3/1946, bài học về nghệ thuật lợi dụng mâu thuẫn trong hàng ngũ kẻ thù.” Trường Chính trị Hoàng Văn Thụ. Ngày 12/5/2021. Truy cập ngày 15/3/2026. 

http://truongchinhtrils.vn/node/1333 

[3] Đại tá Vũ Văn Khanh (tổng hợp), “Kẻ "nối giáo" cho quân Pháp trở lại xâm lược Việt Nam”. Báo Quân đội nhân dân. Ngày 16/09/2021. Truy cập ngày 15/03/2026. https://sknc.qdnd.vn/ho-so-tu-lieu/ke-noi-giao-cho-quan-phap-trolai-xam-luoc-viet-nam 502355 

[4] Cổng Thông tin Điện tử Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh đăng lại Thông tấn xã Việt Nam. “Chủ tịch Hồ Chí Minh với cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên cách đây tròn 80 năm.” Ngày 05/01/2026. Truy cập ngày 15/3/2026. 

https://thanhuytphcm.vn/tin-tuc/chu-tich-ho-chi-minh-voi-cuoc-tong-tuyen-cu-dau-tien-c ach-day-tron-80-nam-1491941435

[5] Quốc Minh, “Đồng tiền độc lập - Kỳ 1: Cuộc chiến tiền tệ.” Báo Tuổi trẻ. Ngày 29/8/2026. Truy cập ngày 15/3/2026. 

https://tuoitre.vn/dong-tien-doc-lap-ky-1-cuoc-chien-tien-te-1376821.htm

[6] [18] Trần Thị Phúc An, “Dấu ấn Hồ Chí Minh trong Tổng tuyển cử đầu tiên.” Báo Nhân dân, Thông tấn xã Việt Nam. Ngày 13/02/2021. Truy cập ngày 15/3/2026. https://special.nhandan.vn/dau-an-Ho-Chi-Minh-trong-tong-tuyen-cu-dau-tien/index.html

[7] Phùng Nguyên, “Những chuyện ít biết về Tổng tuyển cử năm 1946.” Báo Tiền phong. Ngày 16/05/2007. Truy cập ngày 15/03/2026. 

https://tienphong.vn/nhung-chuyen-it-biet-ve-tong-tuyen-cu-nam-1946-post84209.tpo

[8] [9] Hoàng Phương, “Quốc hội khóa 1 và những giây phút không thể nào quên.” Báo Tiền phong. Ngày 05/01/2016. Truy cập ngày 15/03/2026. 

https://tienphong.vn/quoc-hoi-khoa-1-va-nhung-giay-phut-khong-the-nao-quen-post8402 78.tpo 

[10] [11] [12] “Kỷ niệm 80 năm ngày tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam (06/01/1946 - 06/01/2026).” Cổng thông tin điện tử Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang. Ngày 06/01/2026. Truy cập ngày 15/03/2026. 

https://tuyenquang.dcs.vn/DetailView/149463/55/Ky-niem-80-nam-ngay-tong-tuyen-cu-d au-tien-bau-Quoc-hoi-Viet-Nam-(06/01/1946---06/01/2026).html 

[13] Phương Liên, “Dấu mốc phát triển nhảy vọt đầu tiên về thể chế dân chủ.” Báo điện tử Chính phủ. Ngày 28/12/2025. Truy cập ngày 15/03/2026. 

https://baochinhphu.vn/dau-moc-phat-trien-nhay-vot-dau-tien-ve-the-che-dan-chu-10219 6155.htm 

[14][20] Vũ Thị Nhàn, “Ý nghĩa Cuộc tổng tuyển cử đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (06/01/1946).” Trường Chính trị Thái Nguyên. Ngày 04/01/2021. Truy cập ngày 15/3/2026. https://truongchinhtrithainguyen.gov.vn/vi/nghien-cuu-khoa-hoc/Nghien-cuu-Trao-doi/y 

nghia-cuoc-tong-tuyen-cu-dau-tien-cua-nuoc-viet-nam-dan-chu-cong-hoa-06-01-1946-13 9.html

[15][21] Tống Mạnh Hùng, “Tổng tuyển cử năm 1946 - giá trị lịch sử và ý nghĩa đối với tiến trình xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.” Trường Chính trị Lai Châu. Ngày 25/02/2026. Truy cập ngày 15/3/2026. 

https://truongchinhtri.laichau.gov.vn/index.php/nghien-cuu-khoa-hoc/tong-tuyen-cu-nam 1946-gia-tri-lich-su-va-y-nghia-doi-voi-tien-trinh-xay-dung-hoan-thien-nha-nuoc-phap-q uyen-xa-hoi-chu-nghia-2176.html 

[16] David G.Marr. “Forming the DRV Government.” Oxford Academic. Ngày 15/4/2023. Truy cập ngày 15/3/2026. 

https://academic.oup.com/california-scholarship-online/book/21956/chapter-abstract/181 993581?redirectedFrom=fulltext&login=false 

[17] Học viện Cảnh sát Nhân dân, “Thực hiện các nguyên tắc cơ bản của bầu cử theo tư tưởng Hồ Chí Minh góp phần xây dựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân.” Cổng Thông tin Điện tử Học viện Cảnh sát Nhân dân. Ngày 17/05/2021. Truy cập ngày 15/3/2026. 

https://hvcsnd.edu.vn/thuc-hien-cac-nguyen-tac-co-ban-cua-bau-cu-theo-tu-tuong-ho-chi minh-gop-phan-xay-dung-nha-nuoc-phap-quyen-10441 

[19] Báo Điện tử Chính phủ, “Phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam.” Ngày 06/01/2026. Truy cập ngày 15/3/2026. 

https://baochinhphu.vn/phat-bieu-cua-tong-bi-thu-to-lam-tai-le-ky-niem-80-nam-ngay-to ng-tuyen-cu-dau-tien-bau-quoc-hoi-viet-nam-102260106102133606.htm