[KỶ NIỆM 74 NĂM NGÀY THƯƠNG BINH - LIỆT SĨ] HỢP TÁC QUỐC TẾ TRONG TÌM KIẾM, QUY TẬP HÀI CỐT LIỆT SĨ

Đã 74 năm trôi qua kể từ khi ngày 27 tháng 7 được lựa chọn làm ngày Thương binh - Liệt sĩ. Đây là một ngày kỷ niệm có tầm quan trọng lớn lao và ý nghĩa nhân văn sâu sắc của dân tộc ta. Ngày 27/7 hàng năm đã trở thành dịp để ta tưởng nhớ và tri ân các vị anh hùng liệt sĩ đã dũng cảm chiến đấu, anh dũng hy sinh nơi chiến trường; các thương binh đã hiến dâng một phần xương máu của mình cho sự thành công của sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, cũng như trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Những cống hiến của các bậc tiền bối sẽ sống mãi trong lòng mỗi người dân Việt Nam, trong sự nghiệp cách mạng của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta.

Nhân dịp kỷ niệm 74 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, Galileo Society xin gửi đến bạn đọc bài viết về những nỗ lực hợp tác quốc tế trong công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ của nước ta trong thời gian qua, nhằm hàn gắn những vết thương mà chiến tranh đã để lại trong lòng nhiều thế hệ người Việt Nam, và bày tỏ lòng biết ơn với công lao trời bể của các bậc tiền bối cách mạng.

Trong thế kỷ XX, dân tộc Việt Nam đã trải qua nhiều cuộc chiến tranh khốc liệt. Hàng triệu người con đã ra đi với quyết tâm bảo vệ Tổ quốc và hơn một triệu người đã nằm xuống vĩnh viễn. Cụ thể, 191.605 liệt sĩ đã hy sinh trong kháng chiến chống Pháp, 849.108 liệt sĩ đã hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ và 105.627 liệt sĩ đã hy sinh trong các cuộc chiến khác [1]. Đến nay, hơn 200.000 hài cốt liệt sĩ vẫn chưa được tìm thấy; hơn 300.000 hài cốt được quy tập nhưng vẫn chưa xác định được danh tính... [2]. Công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ gặp nhiều khó khăn do thời gian dần đã lùi xa khiến cho độ chính xác của thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ không còn cao; phạm vi tìm kiếm rộng, cùng nhiều trở ngại khác. Thế nhưng với tấm lòng thành kính tri ân các anh hùng liệt sĩ, Đảng và Nhà nước ta vẫn nỗ lực đẩy mạnh hợp tác với các nước bạn để sớm ngày đưa các anh chị về với gia đình, quê hương.

Việt Nam đã ký kết với Lào và Campuchia lần lượt vào năm 1994 và 2000 các bản hiệp ước song phương về việc tìm kiếm, quy tập, hồi hương những cán bộ chiến sĩ tình nguyện, các chuyên gia Việt Nam đã hy sinh tại hai nước bạn [3]. Chính phủ Việt Nam đã tích cực hợp tác với Ban Công tác đặc biệt Chính phủ Lào, Ủy ban Chuyên trách Chính phủ Campuchia để trao đổi thông tin và phối hợp chặt chẽ trong việc truy tìm và cất bốc hài cốt liệt sĩ. Trong những năm qua, 36 biên bản kỳ họp đã được Ban Công tác đặc biệt của hai Chính phủ Việt Nam – Lào và Ủy ban Chuyên trách Chính phủ hai nước Việt Nam – Campuchia ký kết. Nhờ những nỗ lực của chính phủ ba nước, chúng ta đã tìm ra và đưa hồi hương nhiều hài cốt liệt sĩ. Tính đến cuối năm 2016, khoảng 35.000 hài cốt đã được đưa về Việt Nam từ Lào và Campuchia, riêng từ năm 2013 cho đến nay, Việt Nam đã đưa được khoảng 4.900 hài cốt liệt sĩ từ Campuchia về nước. [4] Ngoài ra, Việt Nam cũng mở rộng quan hệ hợp tác với Trung Quốc, Thái Lan, tăng cường trao đổi với hai quốc gia này về chủ trương, lộ trình và các thủ tục có liên quan để đưa hài cốt các liệt sĩ đang được mai táng tại hai nước này về Việt Nam.

Bên cạnh đó, Bộ Ngoại giao và Bộ Quốc phòng cũng nghiên cứu, đề xuất với Chính phủ việc mở rộng hợp tác quốc tế, tăng cường trao đổi với các quốc gia khác nhằm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Không chỉ phối hợp với các quốc gia láng giềng, Việt Nam còn hợp tác với Mỹ, Trung Quốc, Thái Lan để trao đổi thông tin, tài liệu có liên quan tới quân nhân Việt Nam đã hy sinh. Hội Cựu chiến binh Việt Nam, Hội Cựu chiến binh Mỹ tại Việt Nam, Hội Hữu nghị Việt – Mỹ cũng tăng cường thu thập, trao đổi thông tin, tìm kiếm quân nhân mất tích, hy sinh của hai nước. Từ năm 1994 tới nay, phía Mỹ đã cung cấp cho Việt Nam 800.000 trang tài liệu, kỷ vật của các liệt sĩ, góp phần không nhỏ giúp chúng ta tìm ra hài cốt của hơn 1.200 quân nhân Việt Nam. Đặc biệt, vào tháng 7 năm 2020, Cơ quan Phát triển quốc tế Mỹ (USAID) và Cơ quan Việt Nam tìm kiếm người mất tích (VNOSMP) đã ký bản ghi nhớ hỗ trợ xác định danh tính hài cốt vô danh trong Chiến tranh Việt Nam [5]. Theo đó, phía USAID sẽ cung cấp cho Việt Nam công nghệ hiện đại và tốt nhất để phân tích và tách chiết ADN, giúp các liệt sĩ vô danh được đoàn tụ đúng với gia đình của mình [6]. Ngoài ra, Việt Nam cũng mở rộng quan hệ hợp tác với Trung Quốc, Thái Lan, tăng cường trao đổi với hai quốc gia này về chủ trương, lộ trình và các thủ tục có liên quan để đưa hài cốt các liệt sĩ đang được mai táng tại hai nước này về Việt Nam.

Dẫu chiến tranh đã lùi xa và hòa bình đã trở lại trên mảnh đất Việt, vẫn còn đó những nỗi trăn trở khôn nguôi về những người con ưu tú của dân tộc đã nằm xuống mà chưa thể trở về cội nguồn. Công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ  của Đảng và Nhà nước cùng các cơ quan, tổ chức trong và ngoài nước trong nhiều năm qua, và còn tiếp tục trong nhiều năm tới, là một phần trong những nỗ lực không ngừng nghỉ để bù đắp phần nào nỗi đau trong lòng người ở lại và tri ân, tưởng nhớ người ra đi. Các thế hệ người Việt Nam mãi mãi ghi nhớ công ơn các anh chị, những người đã ngã xuống vì tương lai của Tổ quốc. Nhân ngày Thương binh - Liệt sĩ, Galileo Society cũng xin gửi lời tri ân sâu sắc nhất tới những người anh hùng đã hy sinh, cống hiến cuộc đời mình cho độc lập dân tộc, cho hòa bình ngày hôm nay của Tổ quốc.