Ngày 21/9/1973, Việt Nam và Nhật Bản chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao. Tính đến nay, trải qua chặng đường 47 năm,  quan hệ giữa hai nước Việt Nam và Nhật Bản đã có sự phát triển vượt bậc và toàn diện trên tất cả các lĩnh vực, trở thành một "điểm sáng" trong việc triển khai đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ quốc tế của Đảng và Nhà nước ta.
Quan hệ giữa Việt Nam và Nhật Bản được xây dựng trên nền tảng giao lưu nhân dân, văn hóa và kinh tế lâu đời giữa hai nước. Quan hệ giữa hai dân tộc  khởi nguồn từ các mối liên hệ lịch sử, văn hóa, thương mại vào thế kỷ thứ VIII với âm nhạc Lâm Ấp của nhà sư Phật Triết mang tới cố đô Na-ra, hay quan hệ giao thương vào thế kỷ thứ XVI khi các Châu Ấn thuyền Nhật Bản đến Hội An, góp phần tạo dựng nên những trung tâm buôn bán sầm uất đầu tiên ở Việt Nam. Cùng quá trình phát triển, sự hiểu biết lẫn nhau giữa nhân dân hai nước không ngừng tăng lên. Hai nước có nhiều nét văn hóa tương đồng, như cùng thuộc nền văn minh lúa nước, chịu ảnh hưởng của Phật giáo và Nho giáo...Đây chính là chất keo tự nhiên gắn kết hai dân tộc, là nền tảng vững bền cho sự phát triển quan hệ giữa hai nước.
Sau gần nửa thế kỉ gắn bó, hai nước Việt Nam - Nhật Bản  đã trở thành đối tác hết sức quan trọng của nhau, chia sẻ nhiều lợi ích chiến lược chung. Khuôn khổ quan hệ liên tục được nâng cấp từ “Đối tác tin cậy, ổn định lâu dài” (năm 2002) lên “Hướng tới quan hệ đối tác chiến lược vì hoà bình và phồn vinh ở châu Á” (năm 2006), “Quan hệ đối tác chiến lược vì hoà bình và phồn vinh ở châu Á” (năm 2009), “Đối tác chiến lược sâu rộng vì hòa bình và thịnh vượng của châu Á” (năm 2014). Tại các diễn đàn quốc tế và khu vực, như Liên hợp quốc, các hội nghị ASEAN+, APEC, ASEM…, hai bên hợp tác chặt chẽ và hiệu quả, đóng góp ngày càng tích cực vào hoà bình, ổn định và phát triển ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương. 
Hợp tác giữa Việt Nam và Nhật Bản được thể hiện trên nhiều mặt. Về chính trị, các cuộc giao lưu, tiếp xúc, đặc biệt là cấp cao thường xuyên được diễn ra. Nhật Bản là nước G7 đầu tiên đã đón Tổng bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam (năm 1995). Các cơ chế đối thoại, trao đổi ý kiến cấp Bộ trưởng, Thứ trưởng được tiến hành thường xuyên, góp phần hiệu quả vào thúc đẩy triển khai các thỏa thuận cấp cao, trong đó phải kể đến cơ chế Ủy ban Hợp tác Việt Nam – Nhật Bản, Ủy ban Hỗn hợp Việt Nam – Nhật Bản về công nghiệp, thương mại và năng lượng, Đối thoại Đối tác chiến lược…Về kinh tế, dấu ấn Nhật Bản trong hợp tác kinh tế, đầu tư, thương mại với Việt Nam ngày càng đậm nét, hiện Nhật Bản đang là đối tác kinh tế quan trọng hàng đầu của Việt Nam. Trong đó, Nhật Bản là thị trường xuất khẩu lớn thứ ba sau Mỹ và Trung Quốc và là thị trường nhập khẩu lớn thứ ba chỉ sau Trung Quốc và Hàn Quốc của Việt Nam.Ngoài ra, Nhật Bản còn là quốc gia viện trợ phát triển chính thức (ODA) lớn nhất cho Việt Nam, chiếm khoảng 30% tổng cam kết ODA của cộng đồng quốc tế đối với Việt Nam. Việt Nam và Nhật Bản hiện là thành viên của 3 hiệp định thương mại tự do (FTA) song phương và đa phương gồm: Hiệp định Đối tác kinh tế Việt Nam - Nhật Bản (VJFTA); Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện ASEAN - Nhật Bản (AJCEP) và Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) đang mở ra rất nhiều cơ hội và điều kiện thuận lợi phát triển đối với hoạt động giao thương giữa hai quốc gia. Hợp tác trên các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, văn hóa, giáo dục, đào tạo không ngừng phát triển.
Trong bối cảnh đại dịch Covid-19, hai bên nhất trí tiếp tục tăng cường quan hệ hợp tác truyền thống giữa hai Đảng trong bối cảnh phòng, chống dịch Covid-19, góp phần tích cực, thúc đẩy quan hệ hai nước, hòa bình hợp tác, ổn định ở khu vực và trên thế giới. Ngày 7/9/2020, Lễ ký công hàm trao đổi giữa Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Nhật Bản về khoản viện trợ không hoàn lại phòng, chống dịch COVID-19 được diễn ra. Theo đó, Nhật Bản sẽ tài trợ chương trình cung cấp trang thiết bị y tế cho 4 bệnh viện tuyến trung ương theo hình thức ODA không hoàn lại với trị giá khản viện trợ tương đương 500 tỉ đồng. Trước đó vào hồi tháng 5,  Chính phủ Nhật Bản đã hỗ trợ Việt Nam hơn 1,8 triệu USD thông qua các tổ chức quốc tế để phòng chống dịch Covid-19. Về phía Việt Nam, chính phủ quyết định hỗ trợ Nhật Bản 140.000 khẩu trang y tế để chống dịch.
Tiềm năng hợp tác giữa hai nước Việt Nam - Nhật Bản còn rất lớn bởi hai nước có sự tin cậy lẫn nhau và những thế mạnh có thể bổ sung cho nhau để cùng phát triển. Dẫu đứng trước những thách thức khó lường trước, Với nền tảng vững chắc, quan hệ đối tác chiến lược sâu rộng của Việt Nam và Nhật Bản sẽ vẫn phát triển mạnh trong tương lai.