Hồ Chí Minh - vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam - là một nhà cách mạng có vốn kiến thức uyên thâm, vốn hiểu biết sâu rộng trong nhiều lĩnh vực và khả năng ứng xử tài tình trước báo giới. Người và lời dạy của Người mãi là kim chỉ nam cho nền báo chí cách mạng nước nhà. Nghiên cứu và học tập phong cách ứng xử, trả lời phỏng vấn báo chí của Bác Hồ là cơ hội để những ai mong muốn học hỏi tấm gương của Bác tiếp thu và tri ân trí tuệ, đạo đức của Bác, đồng thời rút ra bài học trong việc vận dụng truyền thông để bày tỏ tư tưởng của mình tới công chúng. Đối với sinh viên Học viện Ngoại giao, việc này đồng thời là cơ hội để tìm hiểu và học hỏi cách vận dụng ngôn từ và phong cách ứng xử, phát ngôn một cách đúng đắn, phù hợp. 
Bởi vậy, nhân dịp kỷ niệm 134 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, hãy cùng Galileo Society tìm hiểu về nghệ thuật trả lời phỏng vấn báo chí của Bác nhé! 
1. Nghệ thuật trả lời phỏng vấn báo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh - Những khía cạnh đáng học hỏi và những câu chuyện điển hình 
Nói về những lần ứng xử trước báo chí của Bác, Nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Khoan cho biết, “kể từ sau Cách mạng tháng Tám thành công đến khi trút hơi thở cuối cùng, Bác đã trả lời phỏng vấn báo chí tới 95 lần.”[1] Trả lời phỏng vấn báo chí đã trở thành một công cụ ngoại giao, đồng thời cũng là nghệ thuật ngoại giao của Người. Qua những bài phỏng vấn đó, Bác đã thể hiện một bản lĩnh chính trị vững vàng, trí tuệ sáng suốt và đặc biệt là một phong cách ngôn ngữ đặc sắc.[2] 
Trước hết, một đặc trưng dễ nhận biết và đáng học tập trong phong cách trả lời phỏng vấn báo chí của Bác là cách trả lời ngắn gọn, rõ ràng và sử dụng ngôn từ trong sáng.[3]
Qua đó, Bác thẳng thắn mà khéo léo bày tỏ lập trường, quan điểm trước những câu hỏi của phóng viên.[4] Trong một lần phỏng vấn với tờ Frères D’armes (đăng trên báo Cứu quốc, số 6, ngày 25/5/1948), khi được hỏi: “Chủ tịch cầu mong gì nhất?”, Người trả lời: “Nền độc lập của nước tôi và của tất cả các nước trên toàn cầu.” Năm 1949, khi được hỏi về đại cương chính sách đối ngoại (thứ nhất là dựa theo tình thế quốc tế hiện giờ), Chủ tịch đã trả lời ngắn gọn: “Làm bạn với mọi nước dân chủ và không thù oán với một ai”[5]. Trả lời về vấn đề ngoại giao, Người nhấn mạnh: “Phải trông vào thực lực. Thực lực mạnh, ngoại giao sẽ thắng lợi. Thực lực là cái chiêng mà ngoại giao là cái tiếng. Chiêng có to tiếng mới lớn.”[6] Nhờ cách truyền tải ngắn gọn, súc tích, những thông tin có được từ các cuộc phỏng vấn với Bác luôn dễ hiểu, dễ tiếp nhận và không tạo cơ hội cho thế lực thù địch xuyên tạc, chống phá.[7] Đồng thời, những thông điệp xuyên suốt mà Bác mong muốn truyền tải cũng được giữ nguyên vẹn, để lại cho người nghe bài học sâu sắc.[8] 
Thứ hai, trong hầu hết các cuộc phỏng vấn, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đứng ở thế chủ động. Tại cuộc họp báo liên quan tới thỏa thuận hoà giải giữa Việt Minh, Việt Nam Cách mạng Đồng minh và Việt Nam Quốc dân đảng ngày 26/12/1945, phóng viên đưa ra câu hỏi liên quan đến việc đặc cách 70 ghế Quốc hội là thiếu dân chủ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đưa ra quan điểm: “Muốn đi tới dân chủ nhiều khi phải làm trái lại. Thí dụ, muốn đi tới hòa bình, có khi phải có chiến tranh.” Chưa thỏa mãn với câu trả lời, một nhà báo tiếp tục gây áp lực: “Cần làm trái dân chủ? Thế sao Cụ không tự chỉ định Cụ ra làm Chủ tịch. Cụ còn phải ra ứng cử lôi thôi?”. Người trả lời dí dỏm: “Vì tôi không muốn làm như Vua Louis XIV.”[9] Cuộc phỏng vấn trên đã cho thấy quyết tâm và khả năng làm chủ nội dung của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bởi Người nhận thức rõ đây là một kênh thông tin nhằm giúp cộng đồng quốc tế hiểu rõ tình hình và chính sách, chủ trương của Đảng và Nhà nước ta.[10][11] Trong mọi tình huống, kể cả khi đối diện với những câu hỏi hóc búa, Bác cũng luôn thể hiện thái độ bình tĩnh, tự tin, làm chủ cuộc nói chuyện và đôi khi còn sử dụng cách trả lời hóm hỉnh nhưng đầy triết lý để “đáp trả” phóng viên.[12] Thực tiễn trên góp phần to lớn trong việc gìn giữ hình ảnh của Việt Nam trên trường quốc tế và đảm bảo sự ủng hộ của dư luận thế giới với sự nghiệp cách mạng của nước ta.[13] 
Nhằm tăng tính thuyết phục và độ tin cậy của những câu trả lời của mình, trong quá trình thực hiện phỏng vấn với báo giới, Bác luôn sử dụng dẫn chứng một cách linh hoạt, thuyết phục, dễ hiểu và phù hợp. Khi trả lời phỏng vấn, Bác thường xuyên trả lời bằng cách khẳng định nội dung trước, sau đó giải thích cụ thể.[14] Trong mỗi phần giải thích, Bác lại chia thành các ý nhỏ có hệ thống và dễ hiểu nhằm giúp người nghe hiểu được câu trả lời. Trong những trường hợp cần lập luận một cách đanh thép, Bác thường xuyên sử dụng số liệu chính xác, chi tiết, hiệu quả cao.[15] Trong một cuộc phỏng vấn với phóng viên tờ Tin tức Moscow, để chứng minh sự phát triển kinh tế và văn hoá của nước ta trong thời kì xây dựng xã hội chủ nghĩa, Bác còn lập hẳn một bảng thống kê những số liệu chính xác trên từng lĩnh vực trong sự đối sánh giữa hai năm 1955 và 1959.[16] Bằng những cách trên, Bác đã thể hiện tư tưởng, quan điểm của mình trước báo giới một cách nhất quán, thuyết phục. 
Một đặc điểm khác quan trọng không kém làm nên phong cách ngôn ngữ nói chung của Bác là khả năng sử dụng chất liệu dân gian hiệu quả trong trả lời phỏng vấn. Bác luôn sử dụng ngôn ngữ giản dị, nhưng lại hết sức gần gũi, thân mật và tinh tế, sâu sắc để khởi dậy tình cảm của người nghe và người phỏng vấn.[17] Bác thường xuyên sử dụng những câu ví dân gian đầy hình tượng, dễ nhớ, dễ hiểu, phù hợp với hoàn cảnh nhưng ẩn chứa hàm ý [18] như “Muốn gánh được nặng, phải chịu được khó nhọc”, “Lời nói không mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa tai nhau”,... Bên cạnh việc thể hiện chiều sâu văn hoá và tinh thần yêu nước, yêu dân tộc trước sau như một của mình, cách trả lời phỏng vấn kết hợp với những yếu tố ngôn ngữ dân gian đồng thời thắt chặt mối liên kết giữa Bác và nhân dân Việt Nam.
2. Phong cách trả lời báo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong mắt dư luận trong nước và quốc tế 
Với 24 năm giữ chức vụ Chủ tịch nước và cũng là người sáng lập, rèn luyện, bồi dưỡng Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh gây ấn tượng về tư chất giản dị, khiêm tốn nhưng lại chứa đựng sự vững vàng, thẳng thắn trong từng câu nói. Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng cũng từng ca ngợi về phong thái ứng xử Bác: “Chính nét văn hóa giản dị gần gũi cởi mở mà tế nhị đó đã làm cho tất cả mọi người dù cho khác nhau về địa vị, thành phần xuất thân, mục đích, điều kiện hoàn cảnh giao tiếp nhưng đã tiếp xúc với Bác thì đều có chung cảm nhận về sự tôn trọng, tôn kính, bởi sức cảm hóa lớn xuất phát từ đạo đức nhân cách của Người và cả phép ứng xử đầy văn hóa của Người.” Tương tự, Thông tấn xã TASS (Liên Xô) cũng nhận định: “Hồ Chí Minh là hiện thân của những phẩm chất tốt đẹp nhất của dân tộc Việt Nam và giá trị của toàn nhân loại; đó là trí tuệ, tài năng, sự khiêm tốn và sự giản dị.”[19] 
Qua hơn 100 cuộc trả lời phỏng vấn, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn thể hiện sự độc lập về tư duy lý luận, thấu hiểu tình hình thế giới và thực tiễn của đất nước, tầm nhìn chiến lược và sự sáng suốt của các quyết sách chính trị, cũng như khả năng ứng xử tài tình, mềm dẻo trong quan hệ quốc tế. Chiều sâu trí tuệ, bề dày văn hoá và sự lão luyện về nghề nghiệp của Người thể hiện qua các cuộc trả lời phỏng vấn sẽ trở thành những bài học vận dụng không bao giờ cũ trong thực thi nhiệm vụ giao tiếp với báo chí trong và ngoài nước. Đặc biệt, đối với sinh viên Học viện Ngoại giao, Bác Hồ chính là tấm gương sáng soi lối các bạn trên con đường học tập và vận dụng hiệu quả các công cụ thông tin báo chí nhằm phục vụ công tác tuyên truyền thông tin trong sạch, đúng đắn với tôn chi hoạt động của Đảng và Nhà nước. 
TÀI LIỆU THAM KHẢO 
[1] [13] [18] Vũ Khoan. “Học tập Bác Hồ trả lời phỏng vấn báo chí,” Báo Quân đội nhân dân Online, ngày 17/6/2012. Truy cập ngày 16/05/2024. https://www.qdnd.vn/phong-chong-dien-bien-hoa-binh/hoc-tap-bac-ho-tra-loi-phong-v an-bao-chi-448425 
[2] [3] [7] [11] [14] [15] [16] Phạm Thị Thuỳ Linh. “Ngôn ngữ trả lời phỏng vấn báo giới của Hồ Chí Minh,” Văn nghệ Quân đội, ngày 25/11/2023. Truy cập ngày 17/05/2024. 
http://vannghequandoi.com.vn/binh-luan-van-nghe/ngon-ngu-tra-loi-phong-van-bao-gi oi-cua-ho-chi-minh_15310.html 
[4] [12] Vũ Việt Dũng. “Nghệ thuật tiếp xúc báo chí nước ngoài của Hồ Chí Minh,” Báo Thế giới và Việt Nam, ngày 21/06/2018. Truy cập ngày 17/05/2024. https://baoquocte.vn/nghe-thuat-tiep-xuc-bao-chi-nuoc-ngoai-cua-chu-tich-ho-chi-min h-73092.html 
[5] Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 5, (Hà Nội: Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật), tr.256. [6] Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 4, (Hà Nội: Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật), tr.147. [8] Thiên Đức. “Trả lời báo chí như Hồ Chí Minh," Báo Dân trí, ngày 18/05/2015. Truy cập ngày 17/05/2024. 
https://dantri.com.vn/giao-duc/tra-loi-bao-chi-nhu-ho-chi-minh-1432592774.htm [9] Hồ Chí Minh: Toàn tập, tập 4, (Hà Nội: Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật), tr.146. [10] [18] Vũ Khoan. “Chủ tịch Hồ Chí Minh với báo chí quốc tế," Báo Nhân dân điện tử, ngày 20/06/2019. Truy cập ngày 17/05/2024.
https://hochiminh.vn/ho-chi-minh-va-the-gioi/hoat-dong-quoc-te-cua-ho-chi-minh/chu -tich-ho-chi-minh-voi-bao-chi-quoc-te-1871 
[17] Lương Thị Lan. “Phong cách ứng xử ngoại giao Hồ Chí Minh," Tạp chí Lịch sử Đảng (05/2014). Truy cập ngày 17/05/2024. 
https://bvhttdl.gov.vn/phong-cach-ung-xu-ngoai-giao-ho-chi-minh-202004180706529. htm 
[19] Đỗ Hoàng Linh. “Chủ tịch Hồ Chí Minh với báo chí nước ngoài," Công an Nhân dân Online, ngày 16/05/2005. Truy cập ngày 17/05/2024. 
https://cand.com.vn/Tu-lieu-van-hoa/Chu-tich-Ho-Chi-Minh-voi-phong-vien-bao-chi nuoc-ngoai-i324340/