[Ngày này năm xưa _ 28_6_2020]


Hòa ước Versailles được ký kết trong Hội nghị hòa bình Paris diễn ra vào năm 1919 nhằm chính thức chấm dứt Chiến tranh thế giới lần thứ nhất giữa nước Đức và phe Hiệp ước. Sau các thất bại nặng nề tại mặt trận phía tây trong năm 1918 cùng với sự sụp đổ của các nước thuộc phe Liên minh Trung tâm như Đế quốc Áo – Hung, Thổ Nhĩ Kỳ và Bulgaria, nước Đức giờ đây đứng trước bờ vực sụp đổ bởi các cuộc cách mạng trong nước cũng như đe dọa xâm lược từ phe Hiệp ước. Đứng trước tình thế đó, chính quyền Đức buộc phải tìm kiếm các biện pháp hòa bình để chấm dứt cuộc chiến, mở đầu bằng việc thiết lập lệnh ngừng bắn vào tháng 11 năm 1918 và cử phái đoàn tham gia Hội nghị hòa bình Paris tổ chức tại cung điện Versailles (Pháp).
Bắt đầu từ tháng 1 năm 1919, Hội nghị hòa bình Paris được tổ chức với sự tham gia của phái đoàn từ 28 quốc gia trên thế giới nhằm chính thức chấm dứt chiến tranh và thảo luận về việc thiết lập một trật tự thế giới mới. Trong đó, ba ông lớn là Pháp, Anh và Mỹ đóng vai trò then chốt trong việc thiết kế các điều khoản quan trọng. Phái đoàn Đức không được tham gia quá trình đàm phán mà chỉ được trình ý kiến của mình qua các văn bản và chấp nhận các điều khoản được đưa ra.
Trong quá trình đàm phán, ba ông lớn bộc lộ nhiều mâu thuẫn về các điều khoản trong Hòa ước. Phía Pháp với “chiến thắng kiểu Pyrros” đòi hỏi các biện pháp trừng phạt khắt khe để đảm bảo Đức vĩnh viễn mất đi khả năng gây chiến. Trong khi đó, phía Anh với mục tiêu duy trì cân bằng quyền lực tại lục địa châu  u muốn tránh việc hủy hoại nước Đức để có thể duy trì quan hệ kinh tế và ngăn Pháp mở rộng quyền lực. Về phía Hoa Kỳ, Tổng thống Woodrow Wilson phản đối các biện pháp trừng phạt nặng nề nhằm vào Đức và mong muốn thiết lập Hội Quốc Liên trên cơ sở chương trình 14 điểm của ông để kiến tạo cấu trúc an ninh cho toàn thế giới.
Nội dung bản hòa ước chính thức được công bố vào tháng 5 năm 1919, trong đó buộc tội phía Đức là bên đã gây ra chiến tranh, buộc nước này phải trả cho Pháp 2 tỉnh Alsace và Lorraine mà Đức đã đoạt được trong cuộc chiến năm 1871 và biến vùng Rhineland của Đức thành khu phi quân sự nhằm ngăn cách biên giới giữa Đức và Pháp. Bên cạnh đó, phía Đức cũng phải nhượng một số vùng lãnh thổ phía Đông cho Ba Lan để nước này có đường ra biển. Đức mất hết toàn bộ thuộc địa của mình, đồng thời phải trả khoản bồi thường chiến phí lên đến 132 tỷ Mác vàng mà tới tận năm 2010, nước này mới hoàn tất việc chi trả. Trên phương diện quân sự, Đức bị ép buộc cắt giảm quân số ở mức 100.000 binh sĩ, nước này chỉ được phép duy trì tối đa 6 thiết giáp hạm, 6 tàu tuần dương hạng nhẹ, 12 tàu khu trục và 12 tàu phóng lôi, đồng thời không được phép sở hữu lực lượng tàu ngầm và không quân. Dù phản đối mạnh mẽ các điều khoản áp đặt lên mình, nhưng Đức cuối cùng cũng phải nhượng bộ với việc đặt bút ký bản hòa ước vào ngày 28 tháng 6 năm 1919.
Sau khi Hòa ước Versailles có hiệu lực, một trật tự thế giới mới đã được mở ra, tuy nhiên trật tự này lại nhanh chóng cho thấy nhiều sự bất ổn. Nước Đức là bên chịu thiệt hại nặng nề nhất, mất đi 12% lãnh thổ, gần 10% dân số và khoảng 1/3 mỏ sắt, mỏ than nhất là sau khi bị mất các mỏ than giàu có tại hạt Sarre vào tay Pháp. Do đó, hòa ước Versailles được người dân Đức nhìn nhận như một sự sỉ nhục và mở đường cho Đảng Quốc Xã chiếm lấy quyền lực tại Đức. Về phía Hoa Kỳ, dù đạt được mục tiêu thành lập Hội Quốc Liên, thế nhưng một số điều khoản quan trọng trong chương trình 14 điểm của nước này bị các cường quốc khác như Anh và Pháp gạt bỏ. Chính vì vậy Hoa Kỳ đã không chấp thuận việc gia nhập Hội Quốc Liên và dần trở lại chủ nghĩa biệt lập vốn có của mình. Pháp dù đạt được nhiều lợi ích sau hòa ước nhưng một số tướng lĩnh của nước này cũng tỏ ra bất mãn với việc không đạt được mục tiêu phá hủy tiềm năng chiến tranh của Đức. Ngay sau khi biết hòa ước Versailles được ký kết, Thống chế Pháp Ferdinand Foch đã tức giận đưa ra lời dự báo đầy cay đắng: “Đây không phải một hiệp ước hòa bình. Đây là một thỏa thuận đình chiến trong vòng 20 năm”.