ĐÀ NẴNG NGÀY ĐẦU GIẢI PHÓNG

Ngày này 45 năm trước (29/3/1975), thành phố Đà Nẵng hoàn toàn giải phóng. Nhân sự kiện này, Galileo xin trân trọng trích đăng bút ký “Đà Nẵng ngày đầu giải phóng” của nhà báo Trần Mai (tên thật là Trần Mai Hưởng, nguyên Tổng Giám đốc TTXVN, nguyên phóng viên Thông tấn xã Giải phóng), đăng trên báo Nhân Dân ngày 02/4/1975.

“…Đà Nẵng, quê hương của Hoàng Diệu, Thái Phiên, nơi Ông Ích Khiêm nổ tiếng súng chống Pháp đầu tiên, là thành phố của những người nổi dậy. Ngay trước ngày giải phóng, gần 5.000 binh sĩ thuộc Trung tâm huấn luyện Hòa Cầm nổi dậy mang súng về với cách mạng. Ở các khu phố An Hải Nam, An Hải Bắc, Mân Thái, Nại Nghĩa... thuộc quận 3 và nhiều khu phố khác, lực lượng tự vệ cùng đồng bào đã nổi dậy giành quyền làm chủ ngay từ lúc quân địch chưa kịp tháo chạy. Sáng 29-3, hàng nghìn đồng bào ào tới đập phá lãnh sự quán Mỹ tại số nhà 60 đường Bạch Đằng.

Chúng tôi vào Đà Nẵng ngay những giờ đầu của thành phố giải phóng, được sống trong không khí hân hoan, tràn ngập niềm vui của thành phố cửa biển vừa vùng lên làm chủ cuộc đời. Khắp thành phố, từ căn cứ Phước Tường đến cứ điểm Non Nước, bán đảo Sơn Trà, từ sân bay Đà Nẵng đến bãi biển Thanh Bình, đâu đâu cũng phấp phới cờ bay. Qua đường Thanh Khê, Hùng Vương, Đồng Khánh...

Chúng tôi gặp cả một thác người cuồn cuộn kéo về theo đường số 1. Đây là đồng bào Huế, Quảng Trị bị địch cưỡng ép “di tản” vào Đà Nẵng, nô nức trở về quê cũ. Cả một triệu đồng bào cùng với thành phố “trung dũng kiên cường” trở về trong lòng cách mạng. Những hàng thuyền máy đỏ rực cờ cách mạng dàn vui trên sông Hàn. Đà Nẵng vẫn sáng đèn điện, nước máy reo vui trong từng nhà, từng ngã tư đường phố.

Trước tòa thị chính, trên đường Bạch Đằng, nơi tòa lãnh sự Mỹ vẫn đang bốc cháy, một cô tự vệ bồng súng đứng gác. Dưới chân cô, hàng chục tấm ảnh Nguyễn Văn Thiệu bị xé rách, vứt tung tóe, nhơ bẩn. Ngay trước cửa tòa thị chính, một bác dáng người lao động mặc chiếc quần cụt, da đen sạm, đứng bên mấy chiến sĩ giải phóng. Các chiến sĩ giới thiệu với chúng tôi bác Trần Đẩu làm nghề cá ở cồn An Chánh. Bác Đẩu đang nói trong nước mắt: “Mừng quá, mấy chú ơi, bao năm cực chịu không nổi, chừ khác rồi!”. Bác cảm ơn cách mạng, cảm ơn Cụ Hồ.

Cuộc sống thành phố nhanh chóng được ổn định. Ủy ban Nhân dân cách mạng các quận, các phường thành lập, các chợ lớn của thành phố như chợ Hàn, chợ Mới, chợ Cồn... đều họp trở lại. Lực lượng tự vệ thành phố kết nạp thêm hàng trăm đội viên mới. Buổi chiều, nhà thờ lớn lại vang tiếng chuông lễ. Tiếng mõ, tiếng kinh niệm Phật vẫn dóng dả trên chùa Phổ Đà.

…Đà Nẵng hân hoan niềm vui giải phóng. Đà Nẵng cũng ngổn ngang vết tích thất bại của kẻ thù. Khắp thành phố, đâu đâu cũng thấy vũ khí, súng đạn, xe tăng, xe jeep và dấu vết sự tan vỡ của đội quân ngụy. Sân bay Đà Nẵng rộng mênh mông, những chiếc máy bay mang cờ hiệu Mỹ-ngụy đang còn đó. Trên bán đảo Sơn Trà, cách đây 10 năm, ngày 23-3, những tên lính Mỹ đầu tiên đã đổ bộ lên.

Và cũng tại Sân bay Đà Nẵng, ngày 29-3-1973, những tên lính Mỹ cuối cùng đã cuốn gói cút khỏi miền Nam. Cũng những ngày tháng 3 này, hàng vạn tên lính ngụy đủ loại thuộc các sư đoàn 1, sư đoàn 3, lính thủy đánh bộ, biệt động quân của quân đội Thiệu đã bị tiêu diệt và ra hàng. Chúng nó không còn đường nào chạy thoát. Tôi nhớ nhất hình ảnh mấy anh bộ đội giải phóng trẻ tuổi đang vui đùa trước cửa trại lính Nguyễn Tri Phương.

Dãy trụ sở quân đoàn 1 ngụy, quân đoàn mà viên tư lệnh của nó, tên Trung tướng Ngô Quang Trưởng, đã hét lên: “Phải giữ Đà Nẵng bằng bất kỳ giá nào!”. Nhưng ngay khi những lời tuyên bố giật gân đó đang được quảng cáo rùm beng trên báo chí của Thiệu ở Sài Gòn thì Ngô Quang Trưởng đã bỏ mặc các sĩ quan và lính, chuồn mất. Anh chiến sĩ giải phóng dẫn tôi lên buồng làm việc của Ngô Quang Trưởng ở tầng 2, dãy nhà bên phải.

Tất cả đều bừa bộn dấu vết của một sự kinh hoàng, hoảng loạn. Bản đồ hành quân, tài liệu, sách vở, ảnh kỷ niệm tung tóe trên sàn nhà. Lá cờ ba sao (cờ trung tướng) chúi đầu xuống đất và bức ảnh Ngô Quang Trưởng nhọ nhem, cau có vứt dưới chân bàn. Chúng tôi vui thích ngó anh thanh niên nghịch ngợm với nụ cười rất tươi đang ngồi chễm chệ trên chiếc ghế bành có ba ngôi sao trên nền vải trắng, ghế của viên tướng ngụy này.

Căn phòng của Ngô Quang Trưởng được trang hoàng rất nhiều sách. Tôi với tay lấy một quyển trên giá, quyển Bão lụt miền Trung, và chợt nghĩ không phải là bão lụt miền Trung mà chính là bão lửa miền Trung, bão lửa Việt Nam đang thiêu cháy bè lũ tay sai bán nước. Và cũng chính bão táp cách mạng đã đem lại bình minh cho thành phố Đà Nẵng. Nắng sớm trên thành phố cửa biển hôm nay sao mà rực rỡ! Một cuộc sống mới bắt đầu”.

Nhà báo Trần Mai Hưởng thuộc lớp phóng viên tay bút, tay súng của Thông tấn xã Việt Nam. Là phóng viên thông tấn thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, anh đã tới những mặt trận nóng bỏng nhất như Quảng Trị năm 1972, theo các cánh quân “thần tốc’ trong chiến dịch Hồ Chí Minh mùa xuân 1975. Và sau này anh còn đi cùng các cánh quân tình nguyện sang Campuchia đánh quân Polpot giải phóng đất nước Angkor khỏi họa diệt chủng, lên biên giới phía Bắc trong cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới…