170916806_2912592878996062_1343584553093807142_n (2)


Thời gian gần đây, Galileo đã nhận được những câu hỏi vô cùng thú vị xoay quanh sự kiện Mỹ rút khỏi Hiệp định TPP dưới thời cựu Tổng thống Donald Trump. Vì vậy, trong chuyên mục “Bạn hỏi - Galileo trả lời”, Galileo Society sẽ đưa ra một góc nhìn về động lực đằng sau quyết định rời khỏi thỏa thuận quan trọng này của chính quyền Trump.

Được ký kết vào ngày 04/02/2016 tại Auckland, New Zealand, Hiệp định Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (Tiếng Anh: Trans Pacific Partnership Agreement, viết tắt: TPP), là một thỏa thuận thương mại tự do có sự tham gia của 12 quốc gia thuộc khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Các nền kinh tế này chiếm 40% tổng GDP của thế giới, cung cấp 26% hàng hóa quốc tế đến 793 triệu người tiêu dùng toàn cầu (1). Là một thỏa thuận được kỳ vọng bao quát toàn diện tất cả các khía cạnh chính của thương mại quốc tế, TPP muốn hướng đến việc giảm thiểu hoặc loại bỏ hơn 18,000 thuế quan của hàng hóa nông nghiệp và các loại sản phẩm chế biến khác, tăng cường trao đổi thương mại, phát triển kinh tế - chính trị của các nước tham gia. 

Cựu Tổng thống Mỹ Obama và những nhà ủng hộ TPP cho rằng, hiệp định này sẽ giúp nước Mỹ gia tăng sự hiện diện ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, đặc biệt là trong bối cảnh ảnh hưởng của Trung Quốc ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, khi ông Donald Trump nhậm chức Tổng thống vào năm 2016 với tuyên bố “Make America great again” (tạm dịch: “Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại”), ông cho rằng những hiệp định thương mại tự do như TPP đã không còn phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế và chính sách đối ngoại của nước này nữa (2). Do đó, Mỹ đã chính thức rút khỏi TPP vào ngày 23 tháng 1 năm 2017.

Về góc độ kinh tế, nhiều tập đoàn lớn của Mỹ muốn dựa vào Hiệp định TPP để hướng tới những thị trường nhân công giá rẻ ở Đông Nam Á (mà tiêu biểu có Việt Nam) để tiết kiệm chi phí sản xuất và kiếm thêm lợi nhuận. Điều này ảnh hưởng không nhỏ tới tầng lớp lao động phổ thông tại nước này và có nguy cơ làm gia tăng tỷ lệ thất nghiệp (2). Vì thế, trong suốt chiến dịch tranh cử của mình, ông  Trump đã liên tục nhắc đến khẩu hiệu “America first” và cam kết rút khỏi TPP nếu đắc cử để đảm bảo việc làm cho công dân Mỹ. Quan trọng hơn, Mỹ nghi ngại về khả năng bị mất độc quyền sở hữu trí tuệ đối với những mặt hàng yêu cầu kỹ thuật cao như các sản phẩm công nghệ của Dell, Apple và các loại dược phẩm của Pfizer và Merck (3).

Về chính sách đối ngoại, cựu Tổng thống Trump cũng từng thể hiện sự thiếu tin tưởng vào những hiệp định thương mại tự do đa phương như TPP. Mặt khác, cựu Tổng thống Trump lại đề cao những thỏa thuận song phương mà theo ông dễ ký kết và hủy bỏ. Ông Trump cho rằng những thỏa thuận song phương này công bằng và đảm bảo lợi ích qua lại giữa các bên một cách hiệu quả hơn (4), từ đó hạn chế những tranh chấp về lợi ích giữa các đối tác của Mỹ. Ngoài ra, qua những thỏa thuận song phương có tính chất qua lại ngang hàng, Mỹ có thể ràng buộc các nước trong khu vực chặt chẽ hơn, hướng đến việc giảm thiểu ảnh hưởng của Trung Quốc tại khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương (5).

Đồng thời, qua việc rút khỏi hiệp định TPP và đưa ra chiến lược mới "Ấn Độ - Thái Bình Dương", Tổng thống Trump đã thể hiện tham vọng tạo ra những thành tựu chính trị mới, lấn át người tiền nhiệm của mình là cựu Tổng thống Barack Obama. Cụ thể, sau hai nhiệm kỳ tổng thống với 8 năm cầm quyền, ông Obama đã để lại di sản trong việc tăng trưởng kinh tế, thúc đẩy quá trình tái thiết quan hệ giữa Mỹ và nhiều nước trên thế giới trong đó có Cuba, Iran và các nước Đông Nam Á (bao gồm cả Việt Nam), đưa ra các cam kết ngoại giao và đặc biệt là ký kết các hiệp định thương mại tự do (6). Thế nhưng trong cuộc chạy đua vào Nhà Trắng năm 2016, ông Donald Trump không ngừng công kích vào những thiếu sót trong nhiệm kỳ của ông Obama và những lời hứa thay đổi nước Mỹ chưa được trọn vẹn của người tiền nhiệm (7). Do đó, hành động rút khỏi TPP, bên cạnh lý do xử lý vấn đề việc làm và bảo đảm lợi ích kinh tế, có thể được nhìn nhận là một trong những bước đi đầu tiên của Tổng thống Trump trong việc chứng minh bản thân.

Sau khi Mỹ rời khỏi hiệp định TPP, 11 quốc gia thành viên còn lại buộc phải cùng nhau đưa ra những hướng xử lý mới về các điều khoản trong thỏa thuận. Từ đây, một hiệp định mới đã ra đời - Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương - CPTPP. Tuy nhiên, với tình hình kinh tế - chính trị toàn cầu mới, nước Mỹ dưới chính quyền đương nhiệm của Tổng thống Joe Biden vẫn để ngỏ những khả năng ký kết CPTPP nếu hiệp định mới thỏa mãn được những lợi ích của mình.

Để cập nhật thêm thông tin về những diễn biến mới trong chính trường Mỹ và ảnh hưởng của chúng tới Việt Nam và tình hình quốc tế, các bạn hãy đón chờ thêm những bài viết của Galileo nhé! Ngoài ra, đừng ngần ngại đặt câu hỏi cho chúng mình về các vấn đề trong quan hệ quốc tế mà các bạn còn thắc mắc theo đường link sau nhé: https://forms.gle/65dJkBXT67eHY52j6


Tài liệu tham khảo:

1. Kimberly Amadeo, “Trans-Pacific Partnership Summary, Pros and Cons”, The Balance, 10/02/2021. Truy cập 05/04/2021

https://www.thebalance.com/what-is-the-trans-pacific...

2. Peter Pham, “Why Did Donald Trump Kill This Big Free Trade Deal?”, Forbes, 29/12/2017. Truy cập 05/04/2021

https://www.forbes.com/.../why-did-donald-trump-kill.../...

3. Elizabeth Thurbon & Linda Weiss, “Why Trump is right, and wrong, about killing off the TPP”, The Conversation, 23/11/2016. Truy cập 05/04/2021

https://theconversation.com/why-trump-is-right-and-wrong...

4. Jacob Pramuk, “Trump: I would reconsider a massive Pacific trade deal if it were ‘substantially better”, CNBC, 25/01/2018. Truy cập 05/04/2021

https://www.cnbc.com/.../trump-says-he-would-reconsider...

5. Khánh Lynh, “Mỹ giải thích về chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương mở và tự do”, VNExpress, 03/04/2018. Truy cập 05/04/2021

https://vnexpress.net/my-giai-thich-ve-chien-luoc-an-do...

6. Quang Vững, “Nhìn lại chính sách đối ngoại của Tổng thống Obama”, Báo Quốc Tế, 13/11/2016. Truy cập 05/04/2021

https://baoquocte.vn/nhin-lai-chinh-sach-doi-ngoai-cua...

7. Danh Đức, “8 năm trước và lời hứa thay đổi”, Báo Quốc Tế, 10/11/2016. Truy cập 05/04/2021

https://baoquocte.vn/8-nam-truoc-va-loi-hua-thay-doi...