[BẠN HỎI – GALILEO TRẢ LỜI] ĐẢO CHÍNH TẠI MYANMAR - THÁCH THỨC ĐỐI VỚI AN NINH KHU VỰC

Sau một thời gian tiếp nhận các câu hỏi được gửi về cho CLB, Galileo Society rất vui mừng khi nhận được rất nhiều câu hỏi chất lượng cũng như sự quan tâm của đông đảo các độc giả. CLB sẽ ưu tiên trả lời các câu hỏi được các bạn quan tâm cũng như gửi về “hòm thư” CLB nhiều nhất. “Tình hình đảo chính tại Myanmar” là chủ đề được gửi về nhiều nhất cho CLB trong thời gian qua. Vậy quá trình này diễn ra như thế nào? Nguyên nhân nào thúc đẩy đảo chính hay tác động của nó đối với an ninh nội bộ và khu vực là gì? Hãy cùng Galileo cập nhật kiến thức về sự kiện “nóng hổi” này nhé!

Ngày 1/2/2021, nhiều quan chức cấp cao trong nội các của nhà nước Myanmar đã bị Tatmadaw (lực lượng vũ trang Myanmar) bắt giữ. Các nhân vật bị bắt đều thuộc đảng Liên minh Quốc gia vì Dân chủ (NLD), trong số đó có Tổng thống Myanmar Win Myint và Cố vấn nhà nước Myanmar Aung San Suu Kyi (1). Tatmadaw tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia trong vòng một năm và sẽ tiến hành bầu cử khi kết thúc tình trạng khẩn cấp (2). Quyền lực chính trị chính thức thuộc về lãnh đạo cao nhất của quân đội, tức Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang Myanmar Min Aung Hlaing (3).

Nguyên nhân trực tiếp dẫn tới đảo chính tại Myanmar đến từ cuộc bầu cử Quốc hội vào ngày 8/11/2020, khi đảng NLD của bà Suu Kyi giành được 396/476 ghế ở Quốc hội, một chiến thắng áp đảo trước Đảng Liên minh Đoàn kết và Phát triển (USDP) do quân đội Myanmar ủy nhiệm. Chiến thắng của đảng NLD lần này còn lớn hơn so với kết quả bầu cử năm 2015 (390 ghế). Phía quân đội Myanmar cho rằng có dấu hiệu gian lận nghiêm trọng trong cuộc bầu cử. Song động cơ của cuộc đảo chính được cho là nằm ở nhiều nguyên nhân sâu xa khác.

Thứ nhất, trong thời gian làm Cố vấn nhà nước, bà Suu Kyi liên tục nói về việc tách quân đội ra khỏi quốc hội và tước bỏ quyền lực chính trị của quân đội. Chiến thắng áp đảo tại kỳ bầu cử trong các năm 2015 và 2020 vừa rồi là điều kiện thuận lợi để bà Suu Kyi cũng như đảng NLD tiến gần hơn tới mục tiêu trên. Thứ hai, Min Aung Hlaing được cho là có mong muốn trở thành lãnh đạo quốc gia. Một mặt là để duy trì vai trò trung tâm của quân đội trong chính trị Myanmar (vốn hình thành sau vụ đảo chính năm 1962) (3), mặt khác để tránh sự buộc tội của các tòa án quốc tế liên quan đến các hành động vi phạm nhân quyền của quân đội Myanmar tại bang Rakhine khi ông là lãnh đạo tối cao của Tatmadaw (4). Ngoài ra, cuộc đảo chính còn nhằm phục vụ lợi ích kinh doanh cho ông và gia đình (5).

Ngay sau khi vụ đảo chính xảy ra, người dân Myanmar đã xuống đường biểu tình để phản đối cuộc chính biến và yêu cầu chính quyền quân sự thả bà Suu Kyi (6). Chính quyền quân sự Myanmar đã thừa nhận, những cuộc đụng độ bạo lực giữa người biểu tình và lực lượng an ninh đã khiến cho 164 dân thường và 9 nhân viên an ninh thiệt mạng. Tuy nhiên, theo Hiệp hội tù nhân chính trị, con số thực tế cao hơn rất nhiều (7). Hiện tại, Myanmar vẫn đang trong tình trạng hỗn loạn; các cuộc biểu tình vẫn tiếp tục diễn ra trên diện rộng và chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, bất chấp những biện pháp cứng rắn từ chính quyền quân sự (8). Tình trạng hỗn loạn ở Myanmar cũng có nguy cơ làm suy yếu an ninh và sự ổn định trong khu vực Đông Nam Á. Trong bối cảnh những giá trị về dân chủ và nhân quyền ngày càng phát triển và mở rộng, những diễn biến tại Myanmar đã làm xói mòn đi tiến trình dân chủ hoá trong các nước ASEAN, đi ngược lại với các nguyên tắc về dân chủ và luật lệ đã được quy định trong hiến chương ASEAN (9). Ngoài ra, tình hình hiện tại ở Myanmar cũng gây ra những lo ngại về một làn sóng di cư trên diện rộng và sự trỗi dậy của những nhóm nổi dậy có vũ trang ở khu vực biên giới giữa Myanmar và các quốc gia xung quanh, không những khiến cho cuộc khủng hoảng ở Myanmar trở nên trầm trọng hơn mà còn trở thành mối đe dọa về an ninh đối với các nước láng giềng nói riêng và các nước trong khu vực nói chung (10).

Là một quốc gia nằm trong khối ASEAN, an ninh của Việt Nam cũng chịu sự chi phối của những biến động trong khu vực. Nắm bắt được những biến động này sẽ giúp chúng ta có được chính sách phù hợp, đúng đắn để không những đảm bảo được an ninh trong nước mà còn góp phần xây dựng an ninh chung cho khu vực; hướng đến xây dựng một cộng đồng ASEAN hòa bình, ổn định và phát triển.

Galileo Society rất vui mừng khi nhận được nhiều thắc mắc gửi về “hòm thư” thắc mắc trong thời gian vừa qua. CLB sẽ cố gắng giải đáp những thắc mắc này trong thời gian sớm nhất. Vậy nên, hãy theo dõi fanpage của CLB thường xuyên để chắc chắn rằng bạn không bỏ lỡ những kiến thức thú vị từ Galileo Society nhé!

Ngoài ra, nếu bạn còn những băn khoăn gì về những vấn đề trong quan hệ quốc tế, hãy để Galileo giải đáp giúp bạn bằng cách để lại câu hỏi của mình tại đường link sau nhé: https://forms.gle/65dJkBXT67eHY52j6.

Danh mục tài liệu tham khảo

(1) Hannah Beech, "Myanmar's Leader, Daw Aung San Suu Kyi, Is Detained Amid Coup". The New York Times, ngày 31/1/2021.

https://www.nytimes.com/.../myanmar-coup-aung-san-suu-kyi...

(2) Bill Chappell và Jaclyn Diaz, "Myanmar Coup: With Aung San Suu Kyi Detained, Military Takes Over Government", NPR, ngày 1/2/2021.

https://www.npr.org/.../myanmar-coup-military-detains...

(3) Sébastian SEIBT, “Birmanie : Min Aung Hlaing, l'héritier de la junte militaire”, France 24, ngày 1/2/2021

https://www.france24.com/.../20210201-birmanie-min-aung...

(4) "General Min Aung Hlaing is the ambitious army chief and international pariah who seized power in Myanmar", SBS News, ngày 2/2/2021.

https://www.sbs.com.au/.../general-min-aung-hlaing-is-the...

(5) “Cui Bono: Who profits from Myanmar coup?”, Dhaka Tribune, ngày 1/2/2021.

https://www.dhakatribune.com/.../cui-bono-who-profits...

(6) “Thousands of Myanmar protesters in standoff with police in Yangon”, Al Jazeera, truy cập ngày 24/03/2021. https://www.aljazeera.com/.../thousands-of-myanmar...

(7) “Quân đội Myanmar công bố số người chết trong biểu tình”, VnExpress, truy cập ngày 23/03/2021. https://vnexpress.net/quan-doi-myanmar-cong-bo-so-nguoi...

(8) “Hàng nghìn người Myanmar xuống đường sau ‘ngày im lặng’”, VnExpress, truy cập ngày 23/03/2021. https://vnexpress.net/hang-nghin-nguoi-myanmar-xuong...

(9) “The Regional Repercussions of the Myanmar Coup”, The Diplomat, truy cập ngày 23/03/2021. https://thediplomat.com/.../the-regional-repercussions.../

(10) Kurlantzick, J. (2021). “The regional implications of Myanmar’s coup”, Aspenia Online, truy cập ngày 23/03/2021. https://aspeniaonline.it/the-regional-implications-of.../