8/04/1951: THÀNH LẬP CỘNG ĐỒNG THAN THÉP CHÂU ÂU (ECSC)

Hiệp ước thành lập ECSC được ký kết vào ngày 18/04/1951 tại Paris với sự tham gia của 6 nước: Bỉ, Đức, Pháp, Ý, Luxembourg, và Hà Lan. Hiệp ước có thời hạn trong vòng 50 năm, bắt đầu có hiệu lực từ ngày 23/07/1952 và vô hiệu lực vào ngày 23/07/2002.[1] ECSC là tổ chức quốc tế đầu tiên được thành lập dựa trên nguyên tắc của một liên minh siêu quốc gia, đóng vai trò nền tảng cho quá trình thành lập Liên minh châu Âu (EU) ngày nay.[2]

Sau khi chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, sự trỗi dậy của hai siêu cường mới là Mỹ và Liên Xô cùng với những thiệt hại nặng nề về kinh tế do chiến tranh để lại tạo ra những thách thức rất lớn cho các nước châu Âu. Ngoài ra, nhiều nhà lãnh đạo châu  Âu, trong đó tiêu biểu là Robert Schuman, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao của Pháp lúc bấy giờ cũng lo sợ rằng các cuộc xung đột giữa các quốc gia châu  Âu có truyền thống thù địch như Pháp và Đức sẽ khiến cho nền kinh tế của châu  Âu ngày càng trở nên kiệt quệ hơn.[3] Schuman tin rằng thông qua việc hội nhập kinh tế, các nước châu  Âu có thể cải thiện môi trường kinh doanh và ngăn chặn một cuộc chiến tranh có thể xảy ra. 

Bước đầu tiên của đề xuất này chính là việc thành lập ECSC với mục đích tạo ra một thị trường chung cho ngành than và thép giữa các quốc gia thành viên, vô hiệu hoá cuộc cạnh tranh về tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt ở các khu vực biên giới giữa Pháp và Đức: Ruhr, Sarr và Lorraine, những nơi là tâm điểm của các cuộc đụng độ quân sự trong lịch sử để tranh giành sự kiểm soát.[4] Ngoài ra, ECSC hi vọng sẽ giúp mở rộng các nền kinh tế các nước, tạo công ăn việc làm và nâng cao đời sống của người dân trong Cộng đồng. Trên thực tế, sự thành lập của ECSC đã giúp các quốc gia thành viên tiết kiệm các chi phí sản xuất bằng việc không phải phụ thuộc vào hàng nhập khẩu từ Mỹ và xoá bỏ hàng rào thuế quan, đồng thời thúc đẩy hoạt động thương mại giữa các nước.[5] Bên cạnh đó, ECSC còn tập trung vào các chính sách phúc lợi để hỗ trợ cho những người lao động gặp khó khăn.

Mặc dù là những thực thể pháp lý riêng biệt, ECSC, EEC (Cộng đồng Kinh tế châu  Âu) và EAEC (Cộng đồng Năng lượng nguyên tử châu  Âu) ban đầu cùng có chung một nghị viện, một toà án, còn các hội đồng và các uỷ ban tối cao thì vẫn tách riêng. Để tránh việc trùng lặp, hiệp ước Brussels được ký kết vào ngày 08/04/1965 đã quyết định hợp nhất nhánh hành pháp của ECSC và EAEC với EEC. Đến năm 1993, EEC chính thức được đổi tên thành Cộng đồng châu  Âu (EC), trở thành một trong ba trụ cột của Liên minh Châu Âu hiện đại, bên cạnh trụ cột Chính sách đối ngoại và an ninh chung (CFSP) và trụ cột Tư pháp và Nội vụ. [6]

Đúng như kỳ vọng của Schuman, ECSC và người tiền nhiệm hiện tại là EU đã thành công trong việc không chỉ thúc đẩy sự phát triển kinh tế của các quốc gia thành viên mà còn như lời của Schuman “make war not only unthinkable but materially impossible”,[7] ngăn chặn mọi nguy cơ đi vào vết xe đổ của những người tiền nhiệm trong hai cuộc chiến tranh thế giới. Bên cạnh những thành công, EU ngày nay cũng đang phải đối mặt với những thách thức rất lớn, từ những vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu, khủng hoảng di cư, đại dịch COVID-19, từ những bất đồng về chính sách trong nội bộ giữa các quốc gia thành viên mà đỉnh điểm là việc nước Anh chính thức rời khỏi EU vào ngày 31/01/2019 và còn đến từ chính cấu trúc và thể chế hiện tại của EU. Những khó khăn này đòi hỏi các nhà lãnh đạo EU phải cùng ngồi lại với nhau để tìm ra và sửa chữa những sai lầm của mình để hướng tới một EU thịnh vượng và mạnh mẽ hơn nữa trong tương lai.