[Ngày này năm xưa | 22_09_2020]

Vào ngày này 158 năm về trước, một bản sơ bộ Tuyên ngôn giải phóng nô lệ đã được Tổng thống Mỹ Abraham Lincoln công bố, đánh dấu sự giải thoát cho khoảng 3 triệu người da đen ở Hoa Kỳ.

Trong suốt những năm của thế kỷ 17 và 18, các cư dân Châu Phi bị bắt cóc khỏi lục địa của mình để làm nô lệ cho các nước thuộc địa của Mỹ. Với Abraham Lincoln, ông coi đây là một sai lầm, một sự thiếu công bằng bởi, theo như một bài phát biểu nổi tiếng của ông vào năm 1854, Lincoln cho rằng “tất cả mọi người được tạo ra bình đẳng” và “không có một quyền đạo đức nào liên quan đến việc một người tạo ra để làm nô lệ cho người khác”. Ý định nhen nhóm của Lincoln lúc này chính là giải phóng nô lệ, trao trả quyền tự do cho họ và trả họ về quê hương Liberia, đồng thời sẽ đền bù những tổn thất cho chủ nô khi mất đi nô lệ của mình. Tại thời điểm đó, Lincoln chưa hề có suy nghĩ rằng những người da đen có thể trở thành một phần của nước Mỹ. Ông coi họ như một chủng loài khác bị tách ra khỏi xã hội và đưa qua phía bên kia đại dương làm nô lệ một cách vô cớ.

Sau này, khi cuộc Nội chiến ở Mỹ xảy ra do sự ly khai của bảy tiểu bang miền Nam, quan điểm giải phóng nô lệ của Lincoln đã xuất hiện sự chuyển biến. Ông khẳng định mục tiêu của cuộc chiến này không phải là để giải phóng nô lệ mà là để bảo tồn sự toàn vẹn lãnh thổ của Liên bang. Việc giải cứu tình trạng xung đột Liên bang được đặt lên hàng đầu và việc giải cứu nô lệ gắn liền với nó do những mục đích cần thiết phục vụ cho lực lượng quân đội. Trong một bài xã luận được đăng trên tờ Daily National Intelligencer vào tháng 8 năm 1862, ông đã viết rằng: “ Nếu tôi có thể cứu Liên minh mà không giải phóng bất kỳ nô lệ nào, tôi sẽ làm điều đó, và nếu tôi có thể cứu nó bằng cách giải phóng tất cả nô lệ, tôi sẽ làm điều đó; và nếu tôi có thể cứu nó bằng cách giải thoát một số người và để những người khác yên, tôi cũng sẽ làm điều đó. "

Mặc dù có sự chuyển biến trong quan điểm của mình về vấn đề giải phóng nô lệ, những gì mà Abraham Lincoln làm sau đó vẫn cho thấy sự nỗ lực của ông trong việc đem lại tự do cho những người da đen. Khi bản sơ bộ Tuyên ngôn giải phóng nô lệ được công bố, nó từng gây ra nhiều tranh cãi khi nó không hoàn toàn giải thoát cho những người da đen ở tất cả các bang. Do bản tuyên ngôn này là một sắc lệnh của Tổng thống chứ không phải là một đạo luật được Quốc hội thông qua, Lincoln sau đó tiếp tục vận động đưa ra Tu chính án chống chế độ nô lệ vào Hiến pháp Mỹ, đảm bảo hiệu lực lâu dài của bản tuyên ngôn. Ngày 1/1/1865, chế độ nô lệ chính thức bị bãi bỏ khi bản Tuyên ngôn giải phóng nô lệ chính thức được tuyên bố, khẳng định “tất cả những người đang bị giữ như nô lệ ” “từ giờ trở về sau sẽ mãi mãi được tự do”, đi kèm với đó là lời kêu gọi tuyển quân, thành lập các lực lượng quân đội người da đen trong quân đội Liên bang. Sau này, việc những người da đen tham gia phục vụ trong quân đội và Hải quân Liên minh đã làm thay đổi quan điểm về vai trò trong tương lai của họ trong xã hội Mỹ, được coi là một yếu tố kích thích dẫn đến suy nghĩ của Lincoln về một nước Mỹ đa chủng tộc trong tương lai.

Quyền tự do và bình đẳng của người da đen không dễ dàng đạt được chỉ qua một Bản tuyên ngôn giải phóng nô lệ. Nó là cả một quá trình dài đấu tranh, khẳng định để được công nhận cho đến tận ngày hôm nay. Thế nhưng, sự ra đời của Bản tuyên ngôn sơ bộ vào ngày 22/9/1862 thực sự là một dấu mốc quan trọng trong hành trình đấu tranh bền bỉ đó, không chỉ với những người da màu mà còn với cả những con người sẵn sàng đấu tranh vì tự do, bình đẳng, công bằng trong xã hội.

Nguồn tham khảo:

NPR (2010), Lincoln's evoling thoughts on slavery and freedom, https://www.npr.org/.../lincolns-evolving-thoughts-on...

The Guardian (2019), 400 years since slavery: A timeline of American history, https://www.theguardian.com/.../400-years-since-slavery...

History (2020), Emancipation Proclamation, https://www.history.com/.../ame.../emancipation-proclamation

History, Slavery in America,  https://www.history.com/topics/black-history/slavery