21/4/1975 - NGUYỄN VĂN THIỆU TỪ CHỨC VÀ CƠN HẤP HỐI CỦA VNCH

Khí thế tiến công ào ào như vũ bão của Quân đội nhân dân Việt Nam đã làm chủ Xuân Lộc vào ngày 21/4/1975. Với việc mất Xuân Lộc - tiền đồn cuối cùng của Việt Nam Cộng hòa (VNCH), Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu biết rằng VNCH sẽ đối mặt với nguy cơ thất thủ Sài Gòn. Trước tình thế đó, ông đã tìm “lối thoát” cho mình.

Trong buổi họp tại Dinh Độc Lập ngày 21/4, với sự tham dự của một vài lãnh đạo cấp cao nhất, mà về phía quân đội có đại tướng Cao Văn Viên, phía cảnh sát có thiếu tướng tư lệnh Nguyễn Khắc Bình, Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu tuyên bố từ chức, bàn giao chức vụ lại cho Phó tổng thống Trần Văn Hương. Cho dù có nhiều nguồn tin đòi Tổng thống Thiệu giao chức vụ lại cho ông Dương Văn Minh để có thể kịp thời “đối thoại với phía bên kia”, nhưng ông Thiệu vẫn làm đúng theo quy định của Hiến pháp 1967. Lễ từ chức của Tổng thống Thiệu được trực tiếp truyền hình từ dinh Độc Lập. Trong diễn văn từ chức, ông Thiệu công bố trước quốc dân về tình hình chung và lý do ông từ chức. Lần đầu tiên, Tổng thống Thiệu công khai xác nhận chính ông đã ra lệnh cho cuộc triệt thoái khỏi Kontum - Pleiku, mà ông viện dẫn là không còn cách chọn lựa nào khác. Trong bài diễn văn, Tổng thống Thiệu đã đổ lỗi cho Hoa Kỳ về những thất bại quân sự của VNCH: "... Người Mỹ viện trợ nhiều thì chúng tôi đánh nhiều, còn ít thì chúng tôi đánh ít. Cũng chẳng khác một người đưa cho tôi 1 đôla, mà đòi tôi phải vào ăn  một bữa ăn thịnh soạn trong một nhà hàng sang trọng thì làm sao chúng tôi có thể làm được...". Ông Thiệu cũng đã chỉ trích Hoa Kỳ là "một đồng minh vô nhân đạo với những hành động vô nhân đạo"[1]. Tổng thống Thiệu vừa kết thúc bài diễn văn, tướng Cao Văn Viên liền lên đài phát thanh tuyên bố ngắn gọn rằng quân đội của ông ta sẽ tiếp tục chiến đấu “để bảo vệ Tổ quốc chống lại giặc ngoại xâm”. Còn tại lễ nhậm chức Tổng thống mới, ông Trần Văn Hương -  71 tuổi, thề sẽ đứng vững cho tới khi người lính cuối cùng của ông ta ngã xuống hoặc “đất nước” bị mất [2].

Sau 7 năm cầm quyền với sự hỗ trợ to lớn của Hoa Kỳ, ngày ra đi, Nguyễn Văn Thiệu bỏ lại sau lưng hình ảnh một Việt Nam Cộng hòa đang hấp hối, trút bỏ trách nhiệm lên vai Trần Văn Hương. Để chứng tỏ mình là người có thực quyền, Trần Văn Hương ra lệnh dỡ bỏ tất cả những khẩu hiệu, tranh áp phích có nội dung chống cộng sản trên toàn thành phố Sài Gòn [3]. Đồng thời, ông cử một trợ lý của mình ra phi trường Tân Sơn Nhất để mở “các cuộc thương lượng” với đoàn Bắc Việt Nam trong phái đoàn đại diện quân sự hỗn hợp. Trong khi các đơn vị quân Giải phóng đang chuẩn bị cho trận đánh cuối cùng vào Sài Gòn thì Trần Văn Hương cũng đang đưa ra những nỗ lực cuối cùng. Trong các cuộc trao đổi bí mật với đoàn Hà Nội tại phái đoàn đại diện quân sự hỗn hợp ở Tân Sơn Nhất, Trần Văn Hương đề xuất cho phép cử ra Hà Nội một người trung gian để thảo luận ngừng bắn. Đề xuất này bị phía Hà Nội bác bỏ thẳng thừng. Trần Văn Hương lại đưa ra đề xuất khác rằng ông ta sẽ cho mở cửa các nhà tù để trả lại tự do cho tất cả những “tù nhân chính trị” trong đó có cả 18 nhà báo bị bắt giam hồi tháng 2/1975. Trần Văn Hương coi đây là cử chỉ thiện chí của mình. 

Chính phủ Trần Văn Hương, “một chính phủ kiểu Thiệu mà không có Thiệu” [4], chỉ tồn tại được một tuần và không phải là tâm điểm của mọi hy vọng ở Sài Gòn lúc bấy giờ. Người được nhắc đến nhiều nhất là Tướng Dương Văn Minh. Tướng Dương Văn Minh được xem là hy vọng sống sót cuối cùng của Việt Nam Cộng hòa thông qua một chính phủ liên hiệp mà trước giờ ông ta vẫn theo đuổi. Tối 27/4, Dương Văn Minh được bầu làm Tổng thống Việt Nam Cộng hòa [5]. Tuy nhiên ảo tưởng về giải pháp của Dương Văn Minh nhanh chóng bị tan vỡ, đã quá muộn, quân Giải phóng đã bao vây hoàn toàn Sài Gòn và bắt đầu điều động lực lượng cho cuộc tấn công cuối cùng…